İran’ın stratejik enerji tesislerini hedef alan son hamleleri ve kritik ticaret rotalarındaki tıkanıklıklar, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) pazarında adeta bir sarsıntı yarattı. Dünyanın can damarı olan Körfez bölgesindeki arz zincirinin sekteye uğramasıyla birlikte enerji ticaretindeki belirsizlik derinleşirken, sektör oyuncuları hızla alternatif kaynak arayışına girdi.
Ne Oldu: 100 Milyon Tonluk Kapasite Neden Risk Altında?
Krizin merkezinde, İran’ın Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki (BAE) devasa tesisleri vurması yer alıyor. Katar’ın yıllık 80 milyon ton LNG ihracat kapasitesine sahip Ras Laffan tesisi ile BAE’nin aktif olarak 6 milyon ton üretim yapan Das Island LNG merkezi bu süreçte doğrudan hedef alındı. Eş zamanlı olarak Hürmüz Boğazı’nın bazı ticari gemiler için fiili olarak ulaşıma kapanması, sevkiyatları felç etti.
Katar ve BAE’nin toplam LNG ihracatı, küresel pazarın yaklaşık 4’te 1’ini tek başına sırtlıyor. Bu tabloya, BAE’nin 2028 yılında faaliyete geçirmeyi planladığı 9,6 milyon ton kapasiteli Ruwais LNG Tesisi‘nin inşaatının da vurulması eklenince, bölgede toplam 100 milyon tonluk devasa bir LNG kapasitesi riskli duruma düştü.
Katar ve BAE’nin Küresel Tedarikteki Yeri
| Ülke | Mevcut Tesis ve Kapasite | Küresel İhracat Payı | Ana İhracat Rotaları |
|---|---|---|---|
| Katar | Ras Laffan (80 milyon ton) | Yüzde 20 | Asya (>%90: Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore) ve Avrupa |
| BAE | Das Island (6 milyon ton) & Ruwais LNG (9,6 milyon ton – 2028 Hedefli) | Yaklaşık Yüzde 5 | Hindistan (Çoğunluk), Japonya, Çin ve Avrupa |
Neden Önemli: Doğal Gaz Piyasasında Acil Durum Rezervi Bulunmuyor
Enerji uzmanlarının en çok endişe duyduğu konu, petrolün aksine doğal gaz alanında acil durumlarda piyasaya sürülebilecek küresel rezervlerin olmaması. Olası bir arz şokuna karşı tek güvenlik sübabı yer altı gaz depoları olsa da, kış sezonunda bu depoların yoğun biçimde tüketilmesi ve bahar aylarında talebin henüz düşüşe geçmemesi, piyasadaki arz baskısının devam etmesine sebep oluyor.
Kimler Etkilenecek: Asya Pazarlarında Gaz ve Kömür İkilemi
Japonya Enerji Ekonomisi Enstitüsü Kıdemli Ekonomisti Takafumi Yanagisawa, mevcut durumu bölgeler özelinde değerlendiriyor. Yanagisawa’ya göre; ekonomik gücü yüksek Kuzey Asya ülkeleri artan maliyetlere katlanarak ek tedarik sağlayabilme şansına sahipken, düşük kredi notlarına sahip mali gücü zayıf Güney Asya ülkeleri yeterli spot LNG bulamayarak zorunlu olarak kömüre dönebilir. Hatta bu durum, Güney Asya’da elektrik kesintilerine zemin hazırlayabilir.
Hürmüz Boğazı’ndaki abluka yaz aylarına kadar uzarsa, Japonya dahi LNG kayıplarını yerine koymakta zorlanacak. Ayrıca, Avrupa Birliği’nin Rus LNG’sinden kademeli olarak vazgeçmesi, Katar’ın genişleme projelerinin rötar yapması ve ABD’nin bu açığı kapatacak yeterli LNG’yi sağlayamaması, küresel enerji planlarında ciddi revizyonları zorunlu kılabilir.
Nasıl Çözülecek: Körfez LNG’sinin Alternatifi Var mı?
Petrol İhraç Eden Arap Ülkeler Örgütü (OAPEC) Küresel Gaz Piyasaları Uzmanı Wael Hamed Abdel Moati, Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak kalıcı bir aksaklıkta piyasa önceliğinin uzun vadeli sözleşmelere verileceğini belirtti. Asya ve Avrupa’daki alıcıların bu sayede kendilerini korumaya aldığını aktaran Moati, asıl krizin nerede patlak vereceğini şu sözlerle ifade etti:
“Bu, gerçek kıtlığın, muhtemelen küresel LNG ticaretinin yaklaşık 3’te 1’ini oluşturan spot ve kısa vadeli piyasada ortaya çıkacağı anlamına gelir. Bu segmentte, kargolar en rekabetçi fiyatları sunan pazarlara doğru hareket edecektir. Arz açısından bakıldığında, Körfez LNG’sinin yerini doldurmak son derece zor olacaktır.”
Körfez ülkelerinin küresel ihracatın 4’te 1’ini gerçekleştirdiğini vurgulayan Moati, alternatif üretim merkezlerindeki kapasite sınırlarına dikkat çekti:
“Bu tür bir ikame, kısa vadede teknik olarak imkansız çünkü ABD’deki sıvılaştırma tesislerinin çoğu zaten neredeyse en yüksek nominal kapasitede çalışmaktadır. Bununla birlikte, Corpus Christi Aşama 3 veya Plaquemines LNG’deki yeni devreye alınan ünitelerden önümüzdeki haftalarda ek üretim sağlanabilir. Kanada’daki proje artışlarından ve Meksika ile Batı Afrika’daki yeni projelerden de ek arz bekleniyor.”
Masadaki Stratejiler ve Kriz Senaryoları
Eğer LNG açığı uzun bir süreye yayılırsa, ülkelerin ekonomik anlamda külfetli birkaç seçeneğe mecbur kalacağını belirten Moati, alınabilecek önlemleri şu şekilde özetledi:
“Kömür kapasitesi olan ülkelerde elektrik üretiminde yakıt değişimine gidilerek kömür kullanımının artırılması da bir seçenek olabilir. Diğer seçenekler ise talep yönetimi uygulanması ve doğal gaz kullanımının önceliklendirilmesi olarak öne çıkıyor. Ancak piyasalara göre izlenecek stratejiler önemli ölçüde farklılık gösterebilir.”
Krizin uzaması senaryosunda başvurulması beklenen temel adımlar şunlardır:
- Elektrik üretiminde alternatif bir kaynak olarak kömürün payının artırılması.
- Gaz kullanımında kritik endüstrilere öncelik verilmesi.
- Ülke genelinde sıkı talep yönetimi uygulamalarına geçilmesi.
- Spot piyasalarda yüksek maliyetli kısa vadeli alımların yapılması.
