ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan yeni bir kararname, küresel ticaret dengelerini değiştirebilecek kritik bir gelişmeyi beraberinde getirdi. Bugün itibarıyla yürürlüğe giren düzenleme, İran ile ticari faaliyetlerde bulunan ülkelere, Amerikan pazarında yüzde 25 oranına varan ek gümrük vergisi uygulanmasının önünü açıyor. Kararname, İran’dan doğrudan veya dolaylı olarak mal ve hizmet alan ülkeleri kapsarken, bu durumun Türkiye dahil pek çok ülke için yaptırım riskini gündeme getirdiği belirtiliyor.
Ek Vergi Uygulaması Kimleri Kapsıyor?
Kararname çerçevesinde, ABD Ticaret Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı koordineli bir çalışma yürüterek İran ile ticari bağı bulunan ülkeleri belirleyecek. Bu kapsamda tespit edilen ülkelerden ABD’ye gerçekleştirilen ithalata, örnek olarak yüzde 25 seviyesinde ilave vergi getirilebilecek. İran ile ticaret yapan ve potansiyel olarak etkilenebilecek ülkeler listesinde şu isimler öne çıkıyor:
- Çin
- Hindistan
- Türkiye
- Güney Kore
- Almanya
- Japonya
Türkiye-İran Ticaret Hacminde Son Durum
Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın TÜİK verilerine dayandırarak paylaştığı istatistikler, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin güncel boyutunu ortaya koyuyor. 2024 yılı verilerine göre, toplam ticaret hacmi 5,68 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.
Dış ticaret dengesi incelendiğinde tablonun Türkiye lehine olduğu görülüyor. İhracat ve ithalat rakamları arasındaki farkla Türkiye, 780 milyon dolar artıda bulunuyor. Detaylı rakamlar ise şu şekildedir:
| Ticari Faaliyet | Tutar (2024) |
|---|---|
| İhracat | 3,23 milyar dolar |
| İthalat | 2,45 milyar dolar |
| Ticaret Hacmi | 5,68 milyar dolar |
İthalat ve İhracatta Öne Çıkan Ürünler
İki ülke arasındaki mal akışında belirli sektörler ağırlığını hissettiriyor. Türkiye’nin İran’a satışını gerçekleştirdiği (ihracat) ve İran’dan temin ettiği (ithalat) başlıca kalemler şunlardır:
- Türkiye’nin İhraç Ettikleri: Makineler ve parçaları, plastikler, kimyasal ürünler, tarım ürünleri, metal cevherleri.
- Türkiye’nin İthal Ettikleri: Doğal gaz, metal ürünleri, tarım ürünleri.
Turizm Rekoru ve Stratejik Enerji Bağlantısı
Ticari malların yanı sıra hizmet ve enerji sektörü de ilişkilerin önemli bir parçasını oluşturuyor. Turizm verilerine bakıldığında, 2024 yılında Türkiye’yi ziyaret eden İranlı turist sayısının 3,27 milyon ile rekor kırdığı görülüyor. Enerji tarafında ise İran’dan sağlanan doğal gaz, ticari ilişkilerin stratejik boyutunu temsil ediyor.
Geçmiş dönemdeki uygulamalar hatırlandığında, Türkiye’nin benzer durumlarda muafiyet aldığı biliniyor. ABD’nin 2024 yılında Gazprom’a yönelik yaptırımlarında Türkiye kapsam dışı tutulmuştu. Benzer şekilde, 2018 yılında Trump yönetimi İran’a yaptırımları başlattığında, enerji ve petrol alanında bazı ülkelere istisnai haklar tanınmış ve Türkiye de bu ülkeler arasında yer almıştı.
