Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali Kırali, küresel krizlerin tarım sektörü üzerindeki etkilerini değerlendirirken stratejik uyarılarda bulundu. Ekonomi Gazetecileri Derneği (EGD) ile gerçekleştirilen yıllık buluşmada konuşan Kırali, “Savaşlar gelir geçer ama iklim krizi kalıcı ve ürün altın değerinde. Tarımsal üretim her zamankinden daha kıymetli hale geldi. Firenin en aza indiği sistemleri arzuluyoruz” ifadelerini kullandı.
Girdi Maliyetleri ve Sübvansiyon Önerisi
Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir kapanmanın emtia piyasalarına etkisine değinen Kırali, savaşın tarım dünyasını özellikle lojistik ve girdi maliyetleri kanalıyla sarstığını belirtti. Mazot ve gübre fiyatlarındaki artışın doğrudan TÜRİB fiyatlarına yansıdığını ifade eden Kırali, çözüm önerisini şu sözlerle dile getirdi: “Savaşın fiyatları yukarı itme etkisi güçlü. Bizim her zaman dile getirdiğimiz üzere, tarımda müdahalenin fiyatlar üzerinden ziyade sübvansiyonların girdiler üzerinden yapılmasından yanayız. Hem mazot hem gübrede sübvansiyon fiyat artışlarını yumuşatabilecektir.”
Arz Güvenliği ve Rezalet Durumu
Savaş ve jeopolitik gerilimlerden en çok buğday ve şekerin etkilendiğini kaydeden Genel Müdür Kırali, iç piyasada kısa ve orta vadede tedarik sorunu beklemediklerini söyledi. TMO tarafından yapılan satışların ve bereketli geçen mart ayının önemine değinen Kırali, “Depolar zaten dolu. TMO tarafında yapılan satışların etkisi büyük. İyi bir sezon geliyor. Yağışlardan görüyoruz. Geçen sene zirai don golü yedik. Ama bu sene o dönemi atlatıyoruz gibi” dedi.
Yapay Zeka ile Manipülasyona Geçit Yok
Piyasaların şeffaflığı için teknolojik altyapıyı güçlendirdiklerini belirten Ali Kırali, yapay zeka tabanlı ATİP (Algoritmik Tespit ve İzleme Platformu) sistemi hakkında bilgi verdi. Sistemin fiyat manipülasyonlarını engellemek için tasarlandığını vurgulayan Kırali, lisanslı depoculukta yeni bir denetim modeline geçileceğini açı. TOBB ve TÜRİB ortaklığında kurulan yarı özerk denetim şirketinin, Ticaret Bakanlığı’ndan devralınan yetkilerle sahada aktif olacağını belirtti.
Aşağıdaki tabloda TÜRİB’in gündemindeki kritik projeler ve hedefleri özetlenmektedir:
| Proje/Sistem | Temel Hedef ve İçerik |
|---|---|
| ATİP | Yapay zeka ile fiyat manipülasyonunun izlenmesi ve engellenmesi. |
| Teverruk Piyasası | Katılım bankacılığı işlemlerinin Londra yerine TÜRİB üzerinden yapılması. |
| Uluslararası Ürün Piyasası | Türkiye’nin bölgesel tarım ticaret merkezi haline getirilmesi. |
Finansal Güvenlik: Teverruk İşlemleri Yurt İçine Geliyor
Katılım bankacılığı tarafındaki teverruk işlemlerine değinen Kırali, bu operasyonların halihazırda yurt dışında yapıldığını hatırlattı. Bu durumun finansal güvenlik açısından riskli olduğunu belirterek, “Söz konusu hacmin TÜRİB Teverruk Piyasası ile yurt içine çekilmesi hedeflenmektedir. Yapımız tamamlandı. Hukuki altyapı için çalışmaların bu yıl tamamlanmasını öngörüyoruz” dedi. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile mali yükümlülükler konusunda görüşmelerin sürdüğünü ekledi.
Bölgesel Borsa ve Uluslararası Hedefler
Mayıs ayında devreye alınması planlanan Uluslararası Ürün Piyasası projesiyle Türkiye’nin tarım ticaretinde köprü olacağını söyleyen Kırali, şu ifadeleri kullandı: “Ülkemizdeki antrepolarda millileşmiş veya millileşmemiş ürünleri borsada kote edip, ticaretini dolar ve euro ile yapılabilir hale getireceğiz. Yurt dışındaki ürünler de bu sisteme dahil edilebilir. Ve bu sayede bölgesel bir borsa olabiliriz.”
