Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın beşinci yılına girilirken, Avrupa enerji piyasaları uzun süreli bir türbülansın etkilerini hissetmeye devam ediyor. Avrupa Birliği genelinde konutlarda kullanılan elektrik ve doğalgaz fiyatları, 2026 itibarıyla belirli bir istikrar kazanmış görünse de, rakamlar Rusya’nın işgali öncesindeki seviyelerin oldukça üzerinde seyrediyor. Özellikle enerji arzındaki değişimler, tüketicilerin faturalarına yansıyan maliyetlerde kalıcı izler bıraktı.
Savaşın Gölgesinde Enerji Tedariki: Neler Değişti?
Avrupa Konseyi verilerine göre, Moskova’nın Ukrayna’yı işgal girişimi ve ardından Batı’nın uyguladığı yaptırımlar, enerji haritasını kökten değiştirdi. Bu süreçte Avrupa Birliği’nin Rusya’dan yaptığı doğalgaz ithalatının payı dramatik bir düşüşle yüzde 40 seviyesinden yüzde 6’ya geriledi. Savaşın beş yıllık bilançosu, kıta genelinde tüketici enerji fiyatlarına ağır bir darbe vurdu.
Eurostat tarafından açıklanan son verilere göre, 2021 yılının ilk yarısı ile 2025 yılının ilk yarısı arasındaki dönemde AB genelinde hane halkı enerji maliyetlerinde şu değişimler yaşandı:
- Elektrik fiyatları: %30 artış
- Doğalgaz fiyatları: %79 artış
Elektrik Fiyatlarında Rekor Artışlar: Hangi Şehirler Zirvede?
Avrupa başkentleri, işgalin başladığı günden bu yana elektrik ve doğalgaz fiyatlarında daha önce görülmemiş yükselişlere tanık oldu. Beş yıllık periyotta en çarpıcı fiyat sıçraması Litvanya’nın başkenti Vilnius‘ta kaydedildi. Bu kentte elektrik fiyatları yüzde 102 oranında artarak iki katından fazla bir seviyeye ulaştı.
Vilnius’u takip eden diğer başkentlerdeki artış oranları ise şöyle sıralandı:
- Bükreş: %88
- Bern: %86
- Kiev: %77
- Amsterdam: %75
- Riga: %74
- Brüksel: %67
- Londra: %64
Aynı dönemde fiyatların gerilediği nadir şehirler ise yüzde 16 düşüşle Kopenhag ve yüzde 8 düşüşle Budapeşte oldu.
Büyük Ekonomilerde Durum Ne?
Avrupa’nın önde gelen ekonomilerinin başkentleri incelendiğinde, Londra ve Roma’da elektrik fiyatlarının yüzde 54 oranında güçlü bir artış gösterdiği görülüyor. Buna karşılık Madrid (yüzde 13) ve Berlin (yüzde 15) daha sınırlı yükselişlerle süreci atlatırken, Paris’teki artış yüzde 31 ile AB ortalamasının altında kaldı.
Enerji Kaynaklarının Rolü: Fiyatlar Neden Farklılaştı?
Avrupa Enerji ve İklim Politikası (IEECP) uzmanları, fiyat dalgalanmalarındaki farklılıkların ülkelerin elektrik üretiminde tercih ettikleri enerji kaynaklarından kaynaklandığını belirtiyor. Örneğin İspanya gibi ülkelerde güneş, rüzgar ve hidroelektrik enerjinin üretimdeki yüksek payı, fiyat şoklarının etkisini hafifletti. Benzer şekilde İskandinav ülkeleri de jeotermal, rüzgar ve güçlü hidroelektrik kapasiteleri sayesinde fosil yakıt piyasalarındaki istikrarsızlıklara karşı daha dirençli bir yapı sergiledi.
Doğalgaz Piyasasında Karmaşık Tablo
Doğalgaz fiyatlarındaki değişimler incelenen zaman dilimine göre farklılık gösteriyor. Ocak 2022 ile Ocak 2026 tarihleri arasında AB başkentlerinde konut doğalgaz fiyatları ortalama yüzde 1 geriledi. Bu dönemde Berlin (%41), Brüksel (%40) ve Atina (%40) ciddi düşüşler yaşarken; Riga (%89), Varşova (%55) ve Lizbon (%55) büyük artışlarla karşılaştı.
Ancak, kıyaslama dönemi Kasım 2021 ile Ocak 2026 olarak ele alındığında tablo değişiyor. Bu geniş perspektifte AB başkentlerinde doğalgaz fiyatları toplamda yüzde 24 yükseldi. En sert artışlar şu şehirlerde kaydedildi:
- Varşova: %88
- Bratislava: %85
- Lizbon: %77
- Prag: %70
Buna karşın Kiev’de fiyatlar yüzde 35, Bükreş’te yüzde 33 ve Brüksel’de yüzde 18 oranında geriledi.
Aşağıdaki tablo, büyük ekonomilerin başkentlerinde doğalgaz fiyatlarındaki değişimi özetlemektedir:
| Başkent | Doğalgaz Fiyat Değişimi | Durum |
|---|---|---|
| Londra | -%13 | Düşüş Kaydeden Tek Büyük Başkent |
| Berlin | +%39 | AB Ortalamasının Üzerinde |
| Paris | +%28 | Yüksek Artış |
| Roma | +%23 | Orta Seviye Artış |
| Madrid | +%16 | Sınırlı Artış |
