Anayasa Mahkemesi (AYM), nüfus kriterini karşılayamayan yerel yönetimlerin idari statüsünün değiştirilmesine ilişkin önemli bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, nüfusu 2 binin altına gerileyen belediyelerin köye dönüştürülmesini öngören yasal düzenlemeyi Anayasa’ya uygun bularak iptal talebini geri çevirdi.
CHP’nin İptal Başvurusu ve Gerekçeleri
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 2025 senesinde revize edilen 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 11. maddesinde yer alan “Nüfusu 2 binin altına düşen belediyeler köye dönüştürülür” ibaresinin iptali için AYM’ye başvurmuştu. Parti tarafından yapılan başvuruda, bu değişikliğin kamu yararı gütmediği savunuldu.
Başvuru dilekçesinde, söz konusu dönüşümün yerleşim yerlerindeki nüfus kaybını hızlandıracağı ve vatandaşların büyükşehirler gibi daha yoğun idari merkezlere göç etmesine yol açacağı öne sürüldü. Ayrıca, dinamik bir yapı arz eden nüfus sayım sonuçlarına göre idari yapılarda ani değişiklikler yapılmasının, hukuki belirlilik ve güvenlik ilkeleri ile örtüşmediği iddia edildi.
Anayasa Mahkemesi’nin Ret Gerekçesi
Dosyayı inceleyen Anayasa Mahkemesi, düzenlemede Anayasa’ya aykırı bir durum saptamadı. Mahkeme, belediyelerin kurulması veya tüzel kişiliklerinin sona erdirilmesi noktasında mevcut yasalarda spesifik bir usul kısıtlaması bulunmadığına dikkat çekti. Bu tür kararların yasal düzenleme veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile hayata geçirilmesinin anayasal bir zorunluluk olduğu ifade edildi.
Yüksek Mahkeme, statü değişikliğinin demokratik hakları engellemediğini belirterek şu detaylara yer verdi: Bir belediyenin tüzel kişiliği sona erdiğinde, orada yaşayan halkın seçimle beyan ettiği irade yok sayılmamaktadır. Belediye statüsünü kaybeden yerleşim birimlerinde vatandaşlar, köy yönetim organlarını seçmek üzere yeniden sandık başına gitme hakkına sahip olmaya devam etmektedir.
Düzenlemenin Amacı: Verimli Kamu Hizmeti
Mahkeme kararında, düzenlemenin “daha etkin ve verimli bir kamusal hizmet sağlamak” vizyonuyla hazırlandığı vurgulandı. İlgili kararda şu ifadeler kullanıldı:
“Nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köye dönüştürülmesinin usul ve esaslarının kanunda düzenlendiği ve belediyelerin tüzel kişiliğinin kaldırılmasının ilk mahalli idareler seçimlerinde uygulanmasının öngörüldüğü gözetildiğinde, kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında ihdas edildiği anlaşılan kuralın hukuk devleti ilkesi ile kamu tüzel kişiliğinin kanunla kaldırılması ve mahalli idarelerin özerkliği ilkeleriyle çelişen bir yönü bulunmadığı kanaatine varılmıştır. Anayasa Mahkemesi, açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebentin reddine karar vermiştir.”
İdari Statü Değişim Tablosu
| Kriter | Belediye Statüsü | Köy Statüsü (Yeni Düzenleme) |
|---|---|---|
| Nüfus Alt Sınırı | 2.000 ve üzeri | 2.000’in altı |
| Uygulama Zamanı | Mevcut dönem | İlk mahalli idareler seçimi |
| Karar Merci | Kanun / Kararname | 5393 Sayılı Kanun (Md. 11) |
Sonuç olarak, nüfusun 2 bin barajının altına düşmesi durumunda belediyelerin köy statüsüne geçmesi süreci, hukuk devleti ve mahalli idarelerin özerkliği ilkelerine aykırı bulunmayarak kesinleşmiş oldu.
