Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ni (BAE) kapsayan Orta Doğu temaslarının ardından gazetecilerin karşısına geçerek bölgedeki gerilime ilişkin çarpıcı tespitlerde bulundu. Çeşitli soruları yanıtlayan Bakan Fidan, İsrail-İran hattındaki gerginlikten Avrupa Birliği ile olan ilişkilere kadar birçok konuda önemli mesajlar verdi.
Savaş Ne Kadar Sürecek ve ABD-İsrail Ekseni Neyi Hedefliyor?
Bölgedeki çatışmaların devamlılığına dair yöneltilen bir soru üzerine Fidan, süreci şu sözlerle değerlendirdi: “Körfez ülkelerinde savaşın iki üç hafta daha süreceği değerlendirmesi yapılıyor. Tabii burada belirleyici olan ABD’nin tutumu olacak. İsrail, ABD üzerinde etkili olmaya çalışacak ve ateşkes veya kısa sürede bir barışa ulaşılmasını engellemek isteyecektir. ABD ve İsrail’in başlangıç pozisyonlarının birbirinden uzaklaştığı yönündeki değerlendirmeler arttı. Bu da savaşın daha uzaması sonucunu doğurabilir.”
Şu aşamada çatışmalar sürerken masaya oturulmasını pek olası görmediğini belirten Fidan, muhtemel bir geçici ateşkes sağlansa bile, süreç içinde tarafların “müzakereden sonuç alınmazsa tekrar savaşa başlama” düşüncesi taşıma ihtimalinin de göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.
İsrail’in stratejik hamlelerini eleştiren Bakan Fidan, “İsrail, savaş mümkün olduğunca uzasın, İran’a daha fazla zarar verelim gibi bir politika da izleyebilir. Bu yaklaşım karşısında AB’nin alacağı tutum önem kazanacak. İsrail kendileri için önemli olan askeri ve sanayi hedeflerini ortadan kaldırmadan (savaşı) durdurmayacağı izlenimini veriyor. Suikastlar devam ediyor.” değerlendirmesinde bulundu. Gerginliğin tırmanmasında Tel Aviv yönetiminin rolüne işaret eden Fidan, “Bu savaşı İsrail’in başlattığını” anımsatarak şunları kaydetti: “Sorun, savaşı bitirmeye yönelik planlar olmaması değil. Sorun İsrail’in barış istememesi. Bu gerçeği her yerde, her fırsatta vurguluyoruz.” İsrail’i krizin en başından beri en sert tonda eleştiren ülkenin Türkiye olduğunun da altı çizildi.
Körfez’in Çatışma Sonrası Beklentileri ve Enerji Rotası
Bölgede çatışmalar bittikten sonra oluşacak atmosfere yönelik sorulara cevaben, Körfez coğrafyasında “pek çok şeyin değişebileceğini” ve devletlerin “savunma sanayi alanında yeni arayışlara girebileceğini” ifade eden Fidan, şu senaryoya dikkat çekti: “Savaşın sona ermesinin ardından Körfez ülkeleri İran’dan beklentilerini açıkça ortaya koyup, bazı şartlar yerine getirildiği takdirde ekonomik işbirliği üzerine yoğunlaşılabilir. İran da Körfez’deki ABD üsleri konusunda bazı taleplerle ortaya çıkabilir.”
Küresel enerji sevkiyatı bakımından Hürmüz Boğazı’nın stratejik konumunu hatırlatan Fidan, bu güzergahtan geçen enerji kaynaklarının alıcısı konumundaki ülkelerin olası beklentilerini gündeme getirdi.
Enerji Güzergahı ve Kilit Pazarlar
| Stratejik Kaynak | Transfer Rotası | Hedef Ülkeler ve Pazarlar |
|---|---|---|
| Petrol ve LNG | Hürmüz Boğazı | Çin, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, Güney Kore, Japonya ve Hindistan |
19 Mart Riyad Zirvesi ve Büyüyen Bölgesel Riskler
İran’ın bölgedeki hamlelerine karşı Körfez ülkelerinin askeri bir reaksiyon verip vermeyeceği sorulduğunda, Fidan bölge ülkelerinin üzerlerindeki ağır saldırı baskısına dikkat çekti. Körfez yönetimlerinin, İran’ın neden kendilerini hedef aldığını anlamlandıramadığını belirten Fidan, bölge ülkelerinin bakış açısını şöyle özetledi: “(Körfez ülkeleri) Bizim bu savaşın çıkışıyla bir ilgimiz yok, o başka bir konu diyorlar. Bize yapılan saldırı haksız bir saldırı ve bu saldırıya karşı cevap vermemiz gerekiyor diyorlar.”
Körfez başkentlerinin bu çatışmanın bir unsuru olmadıklarını ilan ettiklerini, topraklarındaki hava sahalarını ve üsleri İran’a karşı kullandırmayacaklarını baştan taahhüt ettiklerini hatırlatan Fidan; buna karşın aynı devletlerin, İran tarafından askeri hedefler dışında ekonomik unsurlara ve sivil altyapıya bilerek saldırılar yapıldığını söylediklerini aktardı.
Krizin tırmanma eğiliminde olduğuna dair ciddi uyarılarda bulunan Bakan Fidan, “Biz başından beri uyarıyoruz. Körfez ülkeleri mevcut durumun devam etmesi halinde karşı önlem almak zorunda kalacaklarını söylüyorlar. Bu toplantıda biraz da bu konudaki son uyarılarını yaptılar. Son yoğun saldırılar da bunu tetikledi. Risk arttı.” diye konuştu. Mevcut gerilimin “tüm bölgeyi içine çekecek uzun süreli bir savaşa doğru gitmesini” asla istemediklerini ifade ederek, barışın tesisi için çaba göstereceklerini söyledi: “Savaşın bir an önce sona ermesi için dün Riyad’da yapılan toplantı gibi başta bölgesel girişimler olmak üzere tüm diplomatik zeminleri kullanmaya devam edeceğiz.”
Suudi Arabistan’ın öncülüğünde 19 Mart tarihinde Riyad’da gerçekleştirilen zirveye dair Fidan şu detayları paylaştı:
- “Körfez ülkeleri bu toplantıyı tek bir gündemle organize ettiler. İran’ın bu ülkelere gerçekleştirdiği saldırılar konusunda bölge ülkelerinin değerlendirmelerini almak için yapıldı toplantı. Savaştan doğrudan veya dolaylı olarak etkilenen bütün bölge ülkeleri masa etrafındaydı. Ortak bir akıl araması amaçlıydı.”
- Toplantıya katılan tüm temsilcilerin durumun ne derece acil olduğunu gözler önüne serdiği, tek gündemli yapının sonuç bildirgesine de yansıdığı ifade edildi.
- “Biz ilkesel tutumumuzu sürdürüyoruz. Hem İsrail’in saldırganlığına ve yayılmacılığına hem de İran’ın savaşı bölgeye yaymaya yönelik eylemlerine karşı çıkıyoruz. Nitekim yalnızca İran gündemiyle organize edilmiş olsa da Riyad’daki toplantıda, İsrail’in bu savaşın ortaya çıkmasındaki rolünü vurguladık. Dahası İsrail’in bölgedeki yayılmacılığının yarattığı tehdide ortak açıklamada değinilmesini sağladık.”
Türkiye’nin Arabuluculuk Misyonu ve Güvenilirliği
Gelişmeler karşısında başından beri yaptıkları tespitlerin gerçeğe dönüşmesinden üzüntü duyduklarını ancak Türkiye’nin yönlendirmelerine ne denli ihtiyaç duyulduğunun da anlaşıldığını belirten Fidan, “Bu savaşın ardından Türkiye’ye olan güvenin arttığını görüyoruz. Başından beri ikircikli bir tavır takınmadık. Yapılan yanlışları tüm taraflara açıkça söylediğimizi herkes görüyor. İran’a yapılanın da Körfez ülkelerine yapılanın da yanlış olduğunu en güçlü ve net şekilde gündeme getiriyoruz.” ifadelerini kullandı.
Arabuluculuk çabalarında yaşanan tıkanıklıkları anlatan Bakan, tarafların uzlaşmaz tavırlarına değindi: “Şimdi burada bizim durduğumuz yerden getirdiğimiz teklifler aslında bir istikrar arayışı, herkesin menfaatine olan. Ama tarafların arasında istikrardan ziyade bir kazancı, bir zaferi, bir dominasyonu önceleyen bakış açıları olduğu zaman bu başka bir noktaya gidiyor. Bu sefer konuşma, konuşmuş olmak için yapılıyor. Ana gündemi daha da farklı şekilde ilerletmek için yapılıyor. Biz o konuda yorumlar alıyoruz.”
Ankara’nın bu süreçteki temel yaklaşımını da açıklayan Fidan, şu iki maddenin altını çizdi: “Birincisi gerçekten konuya odaklanarak sahici, doğru, profesyonel tespiti yapmak, verilere dayalı. İkincisi de çizgimizi hiç değiştirmeden güçlü bir ülke olmaya devam ederek yapıcı bir etki kullanmak. Çünkü bizim şimdi teşhislerimiz de kıymetli, tekliflerimiz de kıymetli.”
Avrupa Birliği İle Müzakereler ve Göç Alanındaki İşbirliği
AB cephesiyle ilişkilerde son durumun sorulması üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bu husustaki yaklaşımının son derece şeffaf olduğunu hatırlatan Fidan, Türkiye’nin niyetinden geri adım atmadığını vurgulayarak ekledi: “Ancak Avrupa’da bizimle üyelik sürecini yürütecek siyasi bir iradenin ortaya çıkmasını da bekliyoruz.”
Birlik ile sağlıklı bir diyaloğun her açıdan kıymetli olduğunu savunan Fidan; vize serbestisi ve Gümrük Birliği’nin güncellenmesi konularındaki müzakerelerin aktif olduğunu belirterek, “İlişkilerde belli bir istikrarı koruyoruz, kötüye gitmiyor, daha iyiye de gidebilir.” dedi.
Türkiye’nin yasa dışı göç ve terörle mücadelede AB için kritik önem taşıdığına işaret eden Bakan Fidan, tahliye operasyonlarındaki dayanışmayı da hatırlattı: “Gerek vatandaşlarının İran’dan, Orta Doğu’dan vesaire tahliye olması gibi konularda da sürekli kapımızı çalıyorlar. Bu konularda da gerekli desteği veriyoruz. Zaten askeri imkanlarımız da ortada.” Fidan’ın açıklamaları, aktarılan bilgilere göre “Vize ser…” ifadeleriyle sona erdi.
