Deloitte Türkiye Denetim Hizmetleri Ortağı Ali Çiçekli ve Deloitte Türkiye Denetim Hizmetleri Direktörü Yasemin Yalçın, yapay zekânın iş dünyasında yarattığı “tsunami” etkisini ve bunun denetim sektöründeki yansımalarını mercek altına aldı. Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva’nın geçtiğimiz ekim ayında Bloomberg TV ekranlarında dile getirdiği, “Yapay zekâ küresel olarak işlerin yüzde 40’ını, gelişmiş ekonomilerde ise yüzde 60’ını etkileyecek. Bazı işler daha verimli hale gelecek, bazıları tamamen ortadan kalkacak. Peki ya biz, buna hazır mıyız?” sorusu, bugün tüm beyaz yakalı profesyonellerin zihnini meşgul eden en kritik gündem maddesi haline geldi.
Bu teknolojik dalga, özellikle muhasebe ve denetim alanında çalışanlar için sadece uzak bir gelecek senaryosu değil, bizzat bugünün gerçeği. Peki, akademik araştırmalar ve saha raporları bağımsız denetçiler için ne söylüyor? Yapay zekâ sektörü yok mu edecek, yoksa dönüştürecek mi?
WEF Raporu: İyimser Olmayan Öngörüler
World Economic Forum (WEF) tarafından her sene yayımlanan “İşlerin Geleceği” raporu, ilk etapta mali müşavirler ve denetçiler için karamsar bir tablo çiziyor. Sektörde yapay zekâ kaynaklı yeni pozisyonlar açılacak olsa da, kaybolacak işlerin oranı daha yüksek görünüyor. Raporun verilerine göre:
- En hızlı küçülen meslekler listesinde mali müşavirler ve denetçiler 18. sırada bulunuyor.
- 2030 yılına kadar bu alanda yüzde 3 oranında yeni istihdam beklenirken, mevcut işlerin yüzde 10’unun yapay zekâya devredileceği tahmin ediliyor.
- İnsanlar tarafından yapılan işlerdeki yaklaşık 15 puanlık düşüşün yüzde 81’i artan otomasyona, yüzde 19’u ise insan-makine işbirliğinin yaygınlaşmasına bağlanıyor.
Saha Çalışmaları Farklı Bir Hikâye Anlatıyor
WEF’in bu öngörülerine karşın, sektöre odaklanan diğer çalışmalar durumun daha karmaşık ve aslında umut verici olduğunu gösteriyor. ACCA’nın 2024 çalışması ve Babson College araştırmaları, yapay zekânın denetim süreçlerine entegrasyonunun şu anki durumunu gözler önüne seriyor. Hâlihazırda yapay zekâ; veri işleme, dokümantasyon, çatışma kontrolleri, bağımsızlık teyitleri ve optik karakter tanıma (OCR) gibi alanlarda yoğun olarak kullanılıyor.
Araştırmalara Göre Yapay Zekânın Denetimdeki Rolü
| Araştırma / Kaynak | Odaklandığı Alan / Bulgular |
|---|---|
| ACCA (2024) | Veri işleme, dokümantasyon, operasyonel kontroller, otomatikleştirilmiş çatışma kontrolleri ve bilgi erişim araçlarıyla iş yükünün hafifletilmesi. |
| Babson College | Birinci Düzey: Doğal dil işleme, OCR, basit makine öğrenmesi (Yaygın kullanım). İkinci Düzey: Derin öğrenme, üretken yapay zekâ (Pilot/Geliştirme aşaması). |
| Law ve Shen (Management Science) | Yapay zekâ kullanan ofislerde istihdam azalmıyor; rutin işler otomasyona devredilirken denetçiler analitik ve danışmanlık rollerine kayıyor. |
İstihdamda Beklenmedik Sonuç: Düşüş Yok
Management Science dergisinde yayımlanan, Law ve Shen imzalı kapsamlı çalışma, en şaşırtıcı verileri sunuyor. ABD’deki 407 binden fazla özgeçmişi ve 2011-2019 dönemindeki 648 denetim ofisini kapsayan analiz, yapay zekâ yatırımı yapan firmalarda istihdamın azalmadığını ortaya koydu. Özellikle giriş ve orta seviye denetçilerde kayda değer bir düşüş gözlemlenmedi.
Araştırma, denetim ortaklarının yapay zekâyı insan gücünü ikame eden bir unsur olarak değil, işin niteliğini değiştiren bir araç olarak gördüğünü belirtiyor. Denetçiler artık rutin görevlerden sıyrılarak daha fazla mesleki yargı, analitik değerlendirme ve danışmanlık gerektiren alanlara odaklanıyor. Sektör genelinde bir daralma yaşansa bile, teknolojiyi erken benimseyen firmaların denetçi talebini koruduğu veya artırdığı görülüyor.
Kodlama Değil, Analitik Düşünme Öne Çıkıyor
Yapay zekâ istihdamı yok etmese de, çalışanlardan beklenen yetkinlikleri kökten değiştiriyor. Law ve Shen’in 34 bin 839 iş ilanı üzerinden yaptığı inceleme, aranan becerilerdeki değişimi net bir şekilde gösteriyor:
- İleri düzey teknik yapay zekâ veya makine öğrenmesi becerilerine olan talepte ciddi bir artış yok.
- Bunun yerine analitik düşünme, verimlilik ve müşteri odaklılık gibi bilişsel ve sosyal becerilere talep artıyor.
- Artan genel yazılım becerisi talebi, firmaların teknoloji okuryazarlığına verdiği önemi kanıtlıyor.
Geleceğin denetçisi; sadece kod yazan bir teknisyen değil, yapay zekânın ürettiği veriyi yorumlayabilen, müşterisiyle etkili iletişim kurabilen ve karmaşık sorunları teknoloji desteğiyle çözebilen bir profesyonel olarak tanımlanıyor.
Genç Profesyoneller İçin Fırsat Penceresi
Veriler ışığında denetim mesleğinin yok olmadığını, aksine bir paradigma değişimi ile dönüştüğünü söylemek mümkün. Özellikle mesleğe yeni başlayan gençler için bu durum büyük bir avantaj sunuyor. Tekrarlayan ve zaman alan işlerin yapay zekâ tarafından üstlenilmesi, yeni mezunların kariyerlerinin çok daha erken aşamalarında katma değerli işlere odaklanmasına ve daha hızlı öğrenmesine olanak tanıyor.
Ancak bu fırsatı yakalamak, sürekli gelişimi zorunlu kılıyor. Sadece teknik muhasebe bilgisi artık yeterli değil; eleştirel düşünme, etkili iletişim ve analitik yetkinlikler başarının yeni anahtarları haline geliyor.
Not: Law ve Shen’in çalışması ABD verilerine ve belirli büyüklükteki firmalara dayanmaktadır. Farklı regülasyonlara sahip ülkelerde etkiler değişiklik gösterebilir.
