Türkiye’de milyonlarca vatandaşı ilgilendiren emeklilik sisteminde, aylık hesaplama yöntemlerinden maaş artışlarına kadar geniş kapsamlı bir reform için düğmeye basıldı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) şemsiyesi altında dul ve yetim aylıkları da dahil olmak üzere toplam dosya sayısının 17 milyona yaklaştığı günümüzde, sistemdeki karmaşayı gidermek ve standart birliği sağlamak amacıyla teknik düzeyde çalışmaların yürütüldüğü bildirildi.
Emekli Maaşlarında “Üç Dönem” Sorunu Bitiyor mu?
Sabah gazetesinde yer alan habere göre, mevcut sistemde emekli aylıkları üç farklı zaman dilimine göre hesaplanıyor. 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere ayrılan bu dönemlerde, farklı Aylık Bağlama Oranları (ABO) ve güncelleme katsayıları uygulanıyor. Bu durum, benzer prim gününe ve kazanca sahip emekliler arasında maaş dengesizliklerine yol açan en temel sorun olarak görülüyor.
Uzmanlar, dönemlere göre değişen bu hesaplama modelinin gelir adaletini zedelediğine dikkat çekiyor. Yapılan çalışmalarda, tüm dönemleri kapsayacak tek bir hesaplama formülüne geçilmesi ve ödenen primlere dayalı sabit bir aylık bağlama oranının hayata geçirilmesi seçenekleri masada duruyor.
Maaş Artışlarında Ortak Standart Arayışı
Mevcut uygulamada emekli grupları arasında zam belirleme yöntemleri farklılık gösteriyor:
- SSK ve Bağ-Kur emeklileri: Her 6 ayda bir gerçekleşen enflasyon oranına göre zam alıyor.
- Memur emeklileri: Toplu sözleşme hükümleri ve enflasyon farkına göre maaş artışı yaşıyor.
Bu ikili yapı, zaman zaman emekli grupları arasında zam oranlarının ayrışmasına neden oluyor. Gündemdeki öneriler arasında, tüm emekliler için geçerli olacak ortak bir artış modelinin oluşturulması veya maaşların aylık enflasyon verilerine göre güncellenmesi gibi formüller bulunuyor.
Çalışma Süresi ve Prim Gününün Önemi Artacak
Mevcut sistemde maaş miktarını belirleyen ana unsur yatırılan prim tutarı iken, sistemde kalınan süre ve çalışma gün sayısının etkisi daha sınırlı kalıyor. Hazırlanan yeni modelde ise “çok çalışanın daha çok kazanacağı” bir yapı hedefleniyor. Prim miktarı kadar, çalışma süresinin de maaş hesabında belirleyici olması ve vatandaşların sistemde daha uzun süre kalmasının teşvik edilmesi amaçlanıyor.
| Konu | Mevcut Durum | Gündemdeki Düzenleme |
|---|---|---|
| Hesaplama Sistemi | 3 farklı dönem (1999 öncesi, 2000-2008, 2008 sonrası) | Tek bir hesaplama formülü ve sabit ABO |
| Maaş Zammı | SSK/Bağ-Kur (Enflasyon) – Memur (Toplu Sözleşme) | Tüm emekliler için ortak artış sistemi |
| Bağ-Kur Prim Gün | 9.000 gün şartı | 7.200 güne düşürülmesi (Değerlendiriliyor) |
Yıllar Arası Maaş Farkı ve Taban Aylık Tartışması
Emekli olunan yılın, bağlanacak maaş üzerindeki etkisi de düzenleme kapsamındaki bir diğer başlık. Emeklilik dilekçesinin verildiği yıla göre, güncelleme katsayısında kullanılan enflasyon ve büyüme rakamları maaşlarda fark yaratabiliyor. Bu farkı minimize etmek için sabit bir güncelleme katsayısı belirlenmesi ve emeklilik tarihine dayalı tartışmaların sonlandırılması planlanıyor.
Öte yandan, 2019 yılından beri uygulanan “taban maaş” düzenlemesi de mercek altında. En düşük emekli aylığını yukarı çeken bu sistem, taban ücretin hemen üzerinde maaş alanlar için dezavantaj oluşturduğu gerekçesiyle eleştiriliyor. Alternatifler arasında; taban maaş uygulamasının kaldırılarak kök aylıklara kademeli seyyanen artış yapılması ya da mevcut sistem korunurken ara gelir grupları için ek iyileştirmeler yapılması yer alıyor.
Norm Birliği ve Bağ-Kur Düzenlemesi
2008 yılında sosyal güvenlik sisteminin SGK çatısı altında birleşmesine rağmen, sigorta kolları arasında norm birliği tam olarak sağlanamadı. Çalışmalar kapsamında SSK ve Bağ-Kur emeklileri için maaş bağlama sistemlerinin eşitlenmesi hedefleniyor. Ayrıca, küçük esnafı yakından ilgilendiren Bağ-Kur prim gün şartının 9 bin günden 7 bin 200 güne indirilmesi konusunun da değerlendirme aşamasında olduğu belirtiliyor.
Reform paketinde öne çıkan başlıklar özetle şunlar:
- Üçlü hesaplama sisteminin sadeleştirilerek tek çatı altında toplanması.
- Emekli maaş zamlarında standart bir formül geliştirilmesi.
- Sistemde kalmayı teşvik etmek adına çalışma gün sayısının maaşa etkisinin artırılması.
- Emeklilik yılına göre oluşan maaş farklarının giderilmesi.
- Taban maaş uygulamasının getirdiği dengesizliklerin çözülmesi.
- SSK ve Bağ-Kur arasındaki uygulama farklarının giderilmesi.
