Orta Doğu coğrafyasında tırmanan jeopolitik gerginliklerin petrol fiyatlarını yukarı çekmesi, Mart ayı boyunca akaryakıt üzerinde ciddi bir zam baskısı oluşturdu. Ancak 4 Mart tarihi itibarıyla tekrar hayata geçirilen eşelmobil sistemi, maliyetlerdeki bu keskin artışın büyük bir kısmını Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılayarak pompa fiyatlarına yansımasını engelledi.
Türkiye Gazetesi tarafından paylaşılan veriler ışığında yapılan hesaplamalar, Mart ayı süresince motorinde litre başına gerçekleşen maliyet artışlarının önemli bir bölümünün eşelmobil mekanizmasıyla sübvanse edildiğini ortaya koyuyor. Bu uygulama sayesinde, ay içerisinde gündeme gelen yüksek oranlı zam taleplerinin tamamı vatandaşa yansıtılmadı.
Maliyet Artışları Vergi İndirimiyle Dengelendi
Mart ayında motorin grubunda litre başına maliyetlerin 7 liraya kadar yükseldiği görüldü. Özellikle 20 Mart tarihinde 5 lirayı aşan, 24 Mart’ta ise 6,5 lirayı geçen zam baskıları piyasada dikkat çeken unsurlar oldu. Benzer bir durum benzinde de yaşanırken, fiyat artışlarının bir kısmı sistem dahilinde ÖTV’den feragat edilerek eritildi.
Yapılan teknik analizlere göre, eşelmobil sistemi olmasaydı pompaya yansıyacak olan fark motorinde yaklaşık 17 liraya, benzinde ise 12 liraya ulaşacaktı. Bu tablo, 50 litrelik bir depoyu dolduran bir tüketicinin; motorinde yaklaşık 830 liralık, benzinde ise yaklaşık 500 liralık ek bir maliyetten korunduğunu gösteriyor.
Günlük Tüketim ve Kamu Üzerindeki Yük
Türkiye’deki günlük ortalama 80 milyon litrelik motorin tüketimi baz alındığında, devletin sadece motorin tarafında günlük 1,3 milyar liralık bir maliyeti üstlendiği hesaplanıyor. Benzin tarafında ise kamu tarafından karşılanan günlük tutarın 187 milyon lira seviyesinde olduğu belirtiliyor.
Hem mazot hem de benzin verileri bir arada değerlendirildiğinde, Mart ayı boyunca eşelmobil sistemi aracılığıyla yaklaşık 43 milyar liralık maliyet artışının kamu bütçesinden karşılandığı ifade ediliyor. Mevcut sistemde, meydana gelen fiyat artışlarının yüzde 75’ine kadar olan bölümü ÖTV miktarından düşülerek karşılanabiliyor.
4 Nisan verilerine göre motorinin litre fiyatı 77 lira, benzinin ise 62-63 lira civarında seyrediyor. Eğer vergi desteği uygulanmasaydı, motorinin litresinin 94 liraya, benzinin ise 73 liraya çıkacağı öngörülüyordu.
Akaryakıt Fiyat Karşılaştırma Tablosu
| Yakıt Türü | Güncel Fiyat (4 Nisan) | Desteksiz Potansiyel Fiyat | Litre Başına Devlet Desteği |
|---|---|---|---|
| Motorin | ~77 TL | ~94 TL | 17 TL |
| Benzin | 62-63 TL | ~73 TL | 12 TL |
Sistem kapsamında özellikle Mart ayında oluşan 43 milyar liralık yükün tamamı kamu tarafından göğüslenirken, motorindeki 17 liralık ve benzindeki 12 liralık farkların pompa fiyatlarına yansımasının önüne geçilmiş oldu.
