Orta Doğu’da yaşanan jeopolitik gelişmeler, global tedarik zincirlerini derinden etkilemeye devam ediyor. Enerji ve gübre sektörlerinin ardından, şimdi de fıstık piyasasındaki arz daralması dikkat çekiyor. Bloomberg’in raporlarına göre, dünyanın ikinci büyük fıstık üreticisi olan İran’daki mevcut durum, son yılların en yüksek fiyat artışlarına neden oldu.
Fıstık Arzında Daralma ve Fiyatların Yükselişi
Türkiye’de de yoğun tüketilen ve gıda endüstrisinde geniş bir kullanım alanına sahip olan Antep fıstığı, İran’daki çatışmalar nedeniyle zaten kısıtlı olan arzını daha da sınırlı hale getirdi. Küresel talebin artışıyla birleşen bu durum, piyasadaki fiyatların hızla yükselmesine yol açtı.
İran’daki Gerilimlerin Etkisi
Expana Markets analisti Nick Moss’un belirttiğine göre, İran’ın fıstık ticareti savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler sebebiyle zorlanıyordu. 2025 mahsulünün beklentilerin altında kalması ve yılın başında yaşanan iletişim sorunları, ihracat süreçlerini sekteye uğratarak arzı daha da azalttı.
Şubat sonunda başlayan çatışmaların etkisiyle küresel pazara ulaşan ürün miktarının daha da düştüğü belirtilirken, fıstığın Orta Doğu merkezli üretim ve ticaret yapısı nedeniyle bölgesel risklere karşı ne kadar hassas olduğu vurgulanıyor.
Talep Artışı ve Fiyatlara Yansıması
Bir yandan da talep tarafında önemli bir artış gözlemleniyor. Sosyal medyada büyük ilgi gören fıstıklı “Dubai çikolatası” ve büyük markaların ürün portföylerini genişletmesi, tüketimi hızlandırdı. Bu gelişmeler, fıstık fiyatlarının son iki yılda yaklaşık %30 oranında artmasına katkı sağladı.
Küresel Üretim ve Ticaret Dengesi
ABD Tarım Bakanlığı’nın verilerine göre, İran küresel fıstık üretiminin yaklaşık beşte birini, ihracatının ise üçte birini üstleniyor. ABD ise üretimin yaklaşık %40’ını ve ihracatın yarısını gerçekleştirerek önemli bir paya sahip.
Nakliye Sektöründeki Aksaklıklar
ABD merkezli Crown Point Ltd.’den Gyana Ranjan Das, çatışmaların ardından nakliye şirketlerinin Orta Doğu’ya yönelik yeni sevkiyat rezervasyonlarını iptal ettiğini belirtti. Bu durumun, Hindistan gibi büyük fıstık ithalatçısı ülkelere yapılan gönderimleri de olumsuz etkilediği aktarıldı.
Fiyatların Ulaştığı Seviye ve Geleceğe Yönelik Beklentiler
Savaşın etkisiyle birlikte Antep fıstığı fiyatı mart ayında pound başına 4,57 dolara kadar yükselerek, Mayıs 2018’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Uzmanlar, çatışmaların uzaması halinde küresel arzın daha da daralabileceği ve fiyat baskısının devam edebileceği öngörüsünde bulunuyor.
Arz Sıkıntısının Üreticilere Etkisi
Arz daralmasının sürmesi durumunda, üreticilerin artan maliyet baskısıyla fiyatlarını yükseltmesi veya alternatif ürünlere yönelmesi bekleniyor. Ancak, Antep fıstığının ana bileşen olduğu ürünlerde ikame seçeneklerinin sınırlı olması dikkat çekiyor. Bu nedenle, önümüzdeki yaz aylarında bazı ürünlerde fıstık kullanımının azalması veya lezzet profilinin değişmesi ihtimali bulunuyor.
- Arz daralması küresel fiyatları zirveye taşıdı.
- İran’daki durum, savaş öncesinde de hassastı.
- Talep yüksek seyrediyor, ancak arz kısıtlı kalıyor.
- Üretimde İran ve ABD önde gelen ülkeler konumunda.
- Fiyatlar rekor seviyelere ulaşırken, riskler devam ediyor.
