Tahran ve Washington hattındaki diplomasi trafiği hız kazandı. İran medyasında yer alan son haberlere göre, Tahran yönetimi, ABD tarafından masaya getirilen 15 maddelik anlaşma taslağına yönelik yanıtını aracılar vasıtasıyla Washington’a iletti. Kendi karşı teklifini sunan İran, sürecin devamı için ABD makamlarından gelecek resmi geri dönüşü beklemeye başladı.
Ne Oldu? Tahran’ın İleri Sürdüğü Şartlar
Diplomatik temaslara dair bilgi veren bir kaynak, yarı resmi Tasnim Haber Ajansı‘na yaptığı açıklamalarda, İran’ın ABD teklifine verdiği resmi yanıtın detaylarını kamuoyuyla paylaştı. Tahran’ın hazırladığı karşı teklif listesinde şu kritik talepler öne çıkıyor:
- Tüm cepheleri kapsayan bir ateşkesin hayata geçirilmesi ve “saldırının ve terörün sona ermesi”.
- Savaş ortamının yeniden patlak vermeyeceğine dair somut güvenceler sunulması.
- Açık tazminatların ödenmesi.
- Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol yetkisinin İran’ın yasal bir hakkı olarak tanınması ve bunun olası bir mutabakatın temel unsuru olarak kabul edilmesi.
Neden Temkinli Yaklaşılıyor? ABD’nin Niyeti Ne?
Süreci değerlendiren kaynak, Tahran yönetiminin ABD’nin asıl hedeflerine karşı oldukça ihtiyatlı bir duruş sergilediğinin altını çizdi. Kaynağa göre bu görüşme trafiği; küresel kamuoyunun algısını yönlendirmeye, küresel petrol fiyatlarını baskılamaya ve muhtemel bir askeri operasyon için zaman kazanmaya dönük stratejik bir “aldatmaca” olma riski taşıyor.
ABD’nin 15 Maddelik Planında Hangi Başlıklar Var?
Washington’un İran’a sunduğu iddia edilen planın odağında, müzakerelerin fiilen başlayabilmesi ve taraflar arasındaki ana sorunların ele alınabilmesi adına bir aylık geçici ateşkes alternatifinin değerlendirilmesi bulunuyor. Ayrıca, İran’ın söz konusu koşulları kabul etmesi durumunda ABD’nin mevcut yaptırımları kaldırabileceği beklentisi de iddialar arasında yer buluyor.
Taslak metnin en belirgin kısımları ise İran’ın nükleer kapasitesine ve askeri faaliyetlerine getirilen ağır kısıtlamalardan oluşuyor. İstenen başlıca adımlar şunlar:
- İran’ın nükleer silah edinmeyeceğine dair kesin taahhüt vermesi ve mevcut nükleer kapasitesini sonlandırması.
- İsfahan, Natanz ve Fordo‘daki tesislerin tamamen devre dışı bırakılması.
- Uranyum zenginleştirme programının durdurulması ve elde bulunan yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı yetkililerine devredilmesi.
- Bölgesel çapta faaliyet gösteren “vekil güçlere desteğini” kesmesi ve İran’ın balistik füze programının sınırlandırılması.
Karşılaştırmalı Talep Tablosu
| Konu Başlığı | ABD’nin Plandaki Talepleri | İran’ın Karşı Şartları |
|---|---|---|
| Hürmüz Boğazı | Gemi trafiğine yeniden açılması | Kontrolün yasal bir hak ve anlaşmanın temeli sayılması |
| Çatışma ve Ateşkes | Görüşmelerin başlaması için bir aylık geçici ateşkes | Tüm cephelerde kalıcı ateşkes, savaşın bitişi için somut güvence ve açık tazminat |
| Güvenlik Bağlamı | Füze programının kısıtlanması, “vekil güçlere desteğini” kesmesi | “saldırının ve terörün sona ermesi” |
