ABD ve İran arasında haftalardır tırmanan gerilim, İsrail ordusunun bugün başkent Tahran’a yönelik başlattığı yeni saldırı dalgasıyla en üst seviyeye ulaştı. İsrail’in operasyon kapsamında İran yönetimindeki kritik isimleri hedef aldığı ve birden fazla şehirde saldırılar düzenlediği bildirildi. Tel Aviv yönetimi, söz konusu hamlenin ardından gelebilecek olası bir karşı saldırı ihtimaline yönelik hazırlıklarını tamamladığını duyurdu.
Geçmiş Çatışmalar ve Askeri Hareketlilik
İsrail ile İran arasındaki sıcak temas ilk kez yaşanmıyor. Geçtiğimiz yılın haziran ayında gerçekleşen ve 12 gün süren çatışmalar sırasında İsrail, İran’ın nükleer programını ve uzun menzilli füze envanterini hedef alan ağır bombardımanlar gerçekleştirmişti. ABD tarafı o dönemde İran’a ait nükleer tesislerin imha edildiğini açıklamıştı. Tahran yönetimi ise bu saldırılara insansız hava araçları (İHA) ve füzelerle yanıt vermiş, zaman zaman İsrail’in gelişmiş hava savunma sistemi Demir Kubbe’yi aşmayı başarmıştı.
İran’ın misilleme geçmişine bakıldığında, 2020 yılında en üst düzey generalinin öldürülmesinin ardından Irak’taki bir Amerikan üssüne füze saldırısı düzenlediği görülüyor. Ayrıca geçen yılki savaşın sonlarına doğru Katar’daki bir ABD üssü de İran’ın hedefleri arasında yer almıştı.
İran’ın Askeri Kapasitesi ve Hürmüz Boğazı Kozu
Bölgedeki uzmanlar, Tahran’ın zayıflamış görünmesine rağmen halen kayda değer bir askeri kapasiteye sahip olduğunun altını çiziyor. İran’ın elinde İsrail topraklarını, Körfez’deki ABD üslerini ve bölgedeki deniz kuvvetlerini vurabilecek menzilde geniş çaplı füze sistemleri bulunuyor. Olası bir geniş çaplı saldırıya karşı İran’ın en büyük tehditlerinden biri ise küresel petrol ticaretinin kilit noktası olan Hürmüz Boğazı‘nı kapatmak. İran, Rusya ve Çin ile yaptığı son askeri tatbikatlarda özellikle bu bölgeye yoğunlaşmıştı.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Atlantik Konseyi İran Strateji Projesi Başkanı Nate Swanson, İran’ın dışarıdan güç kaybetmiş gibi algılanabileceğini ancak ABD’ye ciddi zarar verebilecek yöntemleri elinde tuttuğunu belirtti. Swanson’a göre Tahran, son dönemde bu gücü kullanmak için daha fazla motivasyona sahip.
Stratejik İşbirlikleri ve Bölgesel Dengeler
Tahran yönetiminin savunma stratejilerini güçlendirmek adına attığı adımlar dikkat çekiyor. İddialara göre İran, süper hızlı deniz hedeflerini vurabilen gelişmiş füze sistemleri temini için Çin ile görüşmeler yürütüyor. Bu tür silahların varlığı, ABD donanması ve deniz ticaret yolları için tehdit seviyesini artırıyor. Uzmanlar, İran’ın son çatışmalardan önemli dersler çıkardığını, savunma ve komuta yapısını güçlendirdiğini, hatta Hamaney’in ölümü gibi senaryolarda dahi kontrolü kaybetmeyecek bir yapı kurmaya odaklandığını belirtiyor.
Savaş ihtimalini artıran bu saldırı, ABD’nin bölgedeki müttefiklerini de alarma geçirdi. Çatışmanın tarafı olmak istemeyen Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), hava sahalarının askeri operasyonlar için kullanılmasına izin vermeyeceklerini açıkladı.
Nükleer Program ve Siyasi Belirsizlik
Eski Başkan Trump, süreç içerisinde önce İran’ın protestoculara karşı sert tutumu nedeniyle askeri müdahale tehdidinde bulunmuş, ardından nükleer programı hedef alarak anlaşma sağlanamazsa “kötü şeyler olacağını” ifade etmişti. İsrail’in son saldırısının, taraflar arasında dolaylı görüşmelerin devam ettiği bir süreçte gerçekleşmesi ise dikkat çekti.
İran nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını iddia etse de, ABD ve müttefikleri Tahran’ın nükleer silah geliştirme niyetinde olduğunda ısrarcı. Batılı güçler, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırarak ciddi bir stok oluşturduğunu vurguluyor.
Bölgedeki Nükleer Tehdit Unsurları:
- Zenginleştirilmiş uranyum stoklarının durumu belirsizliğini koruyor.
- Malzemelerin önceki saldırılarda vurulan tesislerden taşınıp taşınmadığı bilinmiyor.
- Uranyumun yer altı sığınaklarına saklanma ihtimali, ABD ve müttefikleri için büyük bir risk oluşturuyor.
| Taraf | Son Durum ve Eylemler |
|---|---|
| İsrail | Tahran ve diğer kentlere saldırı düzenledi, karşı saldırıya hazırlanıyor. |
| İran | Füze kapasitesini koruyor, Hürmüz Boğazı tehdidini kullanıyor, Çin ile görüşüyor. |
| ABD | Bölgedeki üsleri tehdit altında, nükleer programdan endişeli. |
| Suudi Arabistan & BAE | Hava sahalarını askeri kullanıma kapattı, savaşa girmek istemiyor. |
