ABD ve İsrail’in dahil olduğu çatışmaların ardından İran’ın Körfez bölgesinde gerçekleştirdiği misilleme saldırıları, küresel emtia piyasalarında beklenmedik bir lojistik krizi tetikledi. Birleşik Arap Emirlikleri’nin ticaret merkezi Dubai’de hava trafiğinin durma noktasına gelmesi, dünya altın ticaretinin yaklaşık beşte birini yöneten hayati bir damarın kesilmesine neden oldu. Afrika madenlerinden Avrupa ve Asya’ya uzanan tedarik zincirindeki bu kopuş, fiziksel altın akışını felç ederken piyasalarda fiyat dengesizliklerini körüklüyor.
Dubai Neden Kilit Nokta?
Küresel altın ekosisteminde Dubai, yıllardır vazgeçilmez bir transit merkezi olarak konumlanıyor. Afrika kıtasındaki madenlerden çıkarılan ham altın, genellikle Dubai üzerinden geçerek Avrupa’daki rafinerilere ya da Asya’daki devasa mücevher pazarlarına ulaştırılıyor. Ancak İran’ın hafta sonu gerçekleştirdiği füze ve drone saldırıları, Dubai Uluslararası Havalimanı, Cebel Ali Limanı ve sivil altyapıda hasar yaratarak bu zinciri kırdı.
Saldırıların ardından bölgedeki hava yolu şirketleri operasyonlarını askıya almak zorunda kaldı. Özellikle şu gelişmeler lojistiği derinden sarstı:
- Emirates Havayolları, uçuşlarını çarşamba gecesine kadar durdurdu.
- Etihad Havayolları, perşembe gününe kadar operasyon yapmayacağını duyurdu.
- Uçuş takip verilerine göre, Körfez bölgesindeki 7 büyük havalimanında toplamda 21 binden fazla uçuş iptal edildi.
Lojistik Detayı: Altın Neden Yolcu Uçaklarında?
Kamuoyundaki genel kanının aksine, altın taşımacılığı çoğunlukla özel kargo uçaklarıyla değil, ticari yolcu uçaklarının kargo bölümlerinde gerçekleştiriliyor. Altının yüksek değerine karşılık düşük hacim kaplaması, onu hava yolu taşımacılığı için ideal bir yük haline getiriyor. Tek bir palette milyonlarca dolarlık değer taşınabiliyor. Ancak bu verimli sistemin en büyük zaafı, yolcu uçuşlarının durmasıyla ticaretin de anında kesilmesidir.
Sigorta şirketleri ve lojistik firmaları, yüksek güvenlik riskleri nedeniyle kara yolu taşımacılığına sıcak bakmıyor. Bu durum, Dubai rotasının kapanmasıyla birlikte sevkiyatların alternatif güzergahlara yönlendirilmesini neredeyse imkânsız hale getiriyor.
Fiyatlara İlk Tepki ve Piyasa Verileri
Dubai’deki bu tıkanıklık, fiziki piyasalarda etkisini hissettirmekte gecikmedi. Suudi Arabistan’da altın primlerinin hızla arttığı rapor edilirken, kesintinin uzaması durumunda Hindistan gibi büyük alıcıların da benzer maliyet artışlarıyla karşılaşacağı öngörülüyor. Jeopolitik gerilim ve arz endişeleri fiyatlara şu şekilde yansıdı:
| Emtia / Veri | Değişim / Seviye |
|---|---|
| Spot Altın (Zirve) | Ons başına 5.277 Dolar |
| Spot Altın (Güncel) | Ons başına 5.170 Dolar |
| Fiyat Artışı | %1,7 yükseliş |
| Gümüş Fiyatları | Yaklaşık %3 artış |
| Ocak Ayı Rekoru | Ons başına 5.594 Dolar |
2020 Pandemi Sendromu ve Nakit Uzlaşma Riski
Analistler, mevcut durumu 2020 yılındaki pandemi krizine benzetiyor. O dönemde seyahat yasakları nedeniyle Londra ve New York arasındaki altın akışı kesilmiş, bu da borsalar arasında devasa fiyat farklarına yol açmıştı. Doğru lokasyonda fiziki stoku bulunan bankalar bu süreçten büyük karlar elde etmişti. Şimdi de Körfez bölgesi dışında stoku olan finans kuruluşlarının benzer bir avantaj sağlayabileceği belirtiliyor.
Piyasaların cevabını aradığı en kritik soru ise kesintinin süresi. Eğer hava sahası haftalarca kapalı kalırsa, fiziki teslimat taahhütleri yerine getirilemeyebilir. Bu senaryoda trader’ların “nakit uzlaşma” yoluna gitmek zorunda kalacağı ve fiyat mekanizmasının bozulabileceği uyarısı yapılıyor.
Küresel Ticarette Domino Etkisi
Lojistik sorunlar sadece Dubai ve altın ile sınırlı kalmıyor. Küresel tedarik zincirinin diğer halkalarında da çatlaklar oluşuyor:
- Deniz taşımacılığı devi Maersk, Süveyş Kanalı rotasındaki bazı seferleri iptal ederek gemileri Ümit Burnu’na yönlendirdi.
- Katar’ın LNG üretimini durdurması ve enerji altyapısındaki kesintiler, emtia piyasalarında yeni bir arz şoku korkusu yaratıyor.
Londra, New York, Şanghay ve Zürih’te kağıt üzerinde işlemler devam etse de, fiziki piyasadaki baskı artıyor. Uzmanlara göre, fiyatları dizginleyen fiziki arzın ortadan kalkması durumunda, altın piyasası ocak ayındaki 5 bin 594 dolarlık rekor seviyeyi yeniden test edebilir ve yeni bir rekor dalgası başlayabilir.
