Dünyanın ticaret güzergahları jeopolitik gerilimler ve lojistik darboğazlar sebebiyle yeniden haritalandırılırken, Türkiye “Uzak Ülkeler Stratejisi” kapsamında Güney Afrika’yı Sahra Altı Afrika’nın kapısı olarak görüyor. Yaklaşık 630 milyar dolarlık ithalat hacmine sahip olan bu bölgeye giriş anahtarı niteliğindeki Güney Afrika, 16 ülkeyi kapsayan SADC (Güney Afrika Kalkınma Topluluğu) ve 5 ülkeyi kapsayan SACU (Gümrük Birliği) içindeki lider konumuyla Türk firmalarına gümrüksüz ve imtiyazlı ticaret imkanları sunuyor.
Güvenli Liman ve Yeni Ticaret Üssü
Türkiye’nin Pretorya Büyükelçisi Kezban Nilvana Darama Yıldırımgeç, bölgenin potansiyelini değerlendirirken Orta Doğu’daki istikrarsızlıklar ve Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle Ümit Burnu’nun yeniden “en güvenli” rota haline geldiğini belirtti. Yıldırımgeç, “Küresel çaptaki son gelişmeler üzerine Güney Afrika da bir pazar çeşitlendirme ve ekonomik ortak çeşitlendirme arayışı içinde. Bunun için baktığı ülkelerden bir tanesi de Türkiye” ifadelerini kullandı.
Kuzey coğrafyalardaki savaşların tedarik zincirlerini bozmasının Türkiye için Güney Afrika pazarını bir fırsata çevirdiğini söyleyen Büyükelçi, şu verileri paylaştı: “2023’te Rusya-Ukrayna savaşı yüzünden Güney Afrika dış ticaretimiz 2 milyar dolardan 3.2 milyar dolara çıktı. Benzer bir tablo yine olabilir”. Mevcut ticaret hacminin 2.5 milyar dolar seviyesinde ve Türkiye aleyhine olduğunu kaydeden Yıldırımgeç, Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenen kısa vadeli hedefin 5 milyar dolar, orta vadeli hedefin ise 10 milyar dolar olduğunu açıkladı.
Ticari İlişkiler ve Hedefler Tablosu
| Veri Başlığı | Miktar / Değer |
|---|---|
| Sahra Altı Afrika (SSA) İthalat Hacmi | 600-630 Milyar Dolar |
| Mevcut Dış Ticaret Hacmi | 2.5 Milyar Dolar |
| Kısa Vadeli Ticaret Hedefi | 5 Milyar Dolar |
| Orta Vadeli Ticaret Hedefi | 10 Milyar Dolar |
| Türkiye’nin 2025 İhracatı (G. Afrika) | 707,7 Milyon Dolar |
| Güney Afrika Ekonomik Büyüklüğü | 426 Milyar Dolar |
Yatırımda Yerel Ortaklık ve İstihdam Dönemi
Büyükelçi Yıldırımgeç, Güney Afrika hükümetinin artık sadece “kur-yap-devret” modeline değil, istihdam yaratan ve yerel ortağı olan projelere odaklandığını vurguladı. Özellikle imalat sanayii, tarımsal mekanizasyon ve yeşil enerji alanlarında ciddi teşviklerin bulunduğu ekonomik bölgeler dikkat çekiyor. Ülkedeki en büyük sorun olan elektrik kesintilerini 2026 sonuna kadar sıfırlama hedefi, Türk enerji ve altyapı firmaları için büyük bir modernizasyon pazarı vaat ediyor.
Halihazırda Güney Afrika’da 70 civarında Türk firmasının yatırımı bulunuyor. Bu yatırımların başında yerel Defy markasını satın alan Arçelik ile jeneratör üreticisi Aksa geliyor. Yaklaşık 5 bin Türk vatandaşının yaşadığı ülkede, gıda perakende devi Mado da yatırım hazırlıklarını sürdürüyor. Finansal açıdan ise bir Türk bankasının bölgede şube açması hedefleniyor. Yıldırımgeç, “Finans sektörünün Güney Afrika’yı biraz daha mercek altına alması ve fizibilite çalışmalarını değerlendirmesi gerekiyor” dedi.
“Stratejik Sabır” ve Çin Etkisi
Bölgede Çin’in hakimiyetini kırmak isteyen Güney Afrika’nın Türkiye’yi dengeli bir ortak olarak gördüğünü belirten Büyükelçi, “Güney Afrika, Çin’in bölgedeki hegemonyasından ve ABD ile yaşanan zikzaklı ilişkilerden duyduğu rahatsızlık nedeniyle Türkiye’yi dengeli ve güvenilir bir ekonomik ortak olarak konumlandırıyor. Hükümetin 2030 orta vadeli ve 2050 uzun vadeli programlarında Türkiye’nin adı geçiyor” dedi.
İş yapma kültürüne dair “stratejik sabır” vurgusu yapan Yıldırımgeç, Türkiye’deki hızlı sonuç odaklı mantığın burada yeterli olmadığını; empati ve yerinde varlık göstermenin kritik olduğunu belirtti. Ayrıca, “Siyahi İş Gücünü Ekonomiye Kazandırma yasası nedeniyle yerel bir ortakla çalışmak neredeyse bir zorunluluk” uyarısında bulunarak, hukuk ve danışmanlık desteğinin önemine işaret etti.
İvme Kazanan Ekonomik İlişkiler
Türkiye Pretorya Ticaret Müşaviri Bengü Okur Erdoğan, Ticaret Bakanlığı nezdinde imzalanan JETCO ve serbest ticaret bölgesi metinlerinin ardından bölgeye olan ilginin arttığını ifade etti. Erdoğan, “Böylece bölge Türkiye’den de birçok firmanın dikkatini çekmeye başladı. İlişkiler artık bir ivme kazanıyor” değerlendirmesinde bulundu. Yaklaşık 64 milyon nüfusa sahip olan Güney Afrika, kıtanın en gelişmiş perakende ve sanayi altyapısına sahip olmasıyla Sahra Altı Afrika ithalatının yüzde 20’sini tek başına gerçekleştiriyor.
