Orta Doğu coğrafyasında giderek şiddetlenen askeri çatışmalar, küresel enerji piyasalarında deprem etkisi yaratmayı sürdürüyor. ABD ve İsrail güçlerinin İran hedefli operasyonları sonucunda Körfez bölgesinde hakim olan savaş iklimi, ham petrol fiyatlarında ibreyi sert bir şekilde yukarı çevirdi.
Petrol piyasalarındaki bu agresif yükseliş, iç pazarda akaryakıt pompalarına rekor fiyat artışları olarak yansımaya hazırlanıyor. Yarından itibaren geçerli olması beklenen düzenleme ile motorin grubuna yüzde 10,5 oranında dev bir zam yapılması öngörülüyor. Söz konusu artışla birlikte motorinin litre fiyatının 70 lira sınırına dayanacağı tahmin ediliyor.
Enflasyonla Mücadele İçin Eski Formül Gündemde
Akaryakıt maliyetlerinde yaşanan bu olağanüstü tırmanış, mevcut dezenflasyon sürecini tehlikeye atarken ekonomi bürokrasisini de tedbir almaya yöneltti. Bloomberg tarafından servis edilen habere göre, fiyat şoklarının doğrudan tüketiciye yansımasını önlemek maksadıyla geçmiş dönemlerde kullanılan “eşel mobil” sistemi yeniden değerlendirmeye alındı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı, sistemin bütçe üzerindeki etkilerini hesaplamak üzere bir çalışma başlattı. Konuya ilişkin nihai kararın bu hafta içerisinde netleşmesi bekleniyor. Sistemin tekrar devreye alınması durumunda devlet, pompa fiyatlarındaki artışı dizginlemek için kendi vergi gelirlerinden feragat edecek.
Eşel Mobil Sistemi Nasıl İşliyor?
Eşel mobil mekanizması temel olarak, uluslararası piyasalardaki petrol fiyatları veya döviz kurundaki dalgalanmalar kaynaklı maliyet artışlarının, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) payından karşılanarak dengelenmesi prensibine dayanıyor.
Sistemin işleyiş mantığı şu şekilde özetlenebilir:
- Maliyet artışları nedeniyle örneğin motorine 20 kuruş zam yapılması gerektiğinde, devlet bu tutarı ÖTV’den düşerek pompa fiyatını sabit tutar.
- İlerleyen dönemde maliyetlerde düşüş yaşandığında ise, daha önce yapılan vergi indirimi kademeli olarak geri alınarak ÖTV tutarı eski seviyesine getirilir.
2026 Jeopolitik Şokları Kararı Etkiledi
Türkiye’de uzun süre yürürlükte kalan bu uygulama, döviz kurlarında yaşanan aşırı oynaklık gerekçe gösterilerek 2021 yılının son çeyreğinde sonlandırılmıştı. Ancak 2026’nın ilk aylarında patlak veren jeopolitik krizler ve bunun enflasyon üzerinde yarattığı baskı, sistemin yeniden masaya yatırılmasını zorunlu kıldı.
Mevcut Durum ve Beklentiler Tablosu
| Konu | Detay |
|---|---|
| Beklenen Zam Oranı | Motorinde %10,5 |
| Tahmini Fiyat | 70 TL sınırına dayanması bekleniyor |
| Gündemdeki Çözüm | Eşel Mobil Sistemi (ÖTV’den karşılama) |
| Karar Merci | Hazine ve Maliye Bakanlığı |
| Gerekçe | ABD-İsrail-İran gerilimi ve petrol fiyat artışı |
