İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik başlattığı askeri harekat, Orta Doğu’yu tam anlamıyla bir ateş çemberine çevirirken, küresel piyasalar bu gelişmelerin gölgesinde sarsılıyor. İran’ın bölgedeki Amerikan üslerine ve Dubai, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi körfez ülkelerine misilleme yapması, ardından Hürmüz Boğazı’nı tanker trafiğine kapatması, enerji arz güvenliğini tehdit eden en büyük unsur haline geldi. Brent petrolün 85 dolar sınırını aşmasıyla başlayan panik havası, Washington ile Tahran arasındaki gizli diplomasi iddiaları ve Donald Trump’ın piyasayı sakinleştirmeye yönelik hamleleriyle son derece oynak bir zemine oturdu.
Diplomatik Trafik ve Fiyatlardaki Sert Hareketler
Petrol fiyatları, bölgedeki sıcak çatışma ortamı nedeniyle baş döndürücü bir grafik çiziyor. Brent petrol, krizin ilk anlarında 85 dolar seviyesini aşsa da ABD Başkanı Donald Trump’ın stratejik müdahalesi tansiyonu bir nebze düşürdü. Trump, Körfez hattından geçen tüm ticari gemiler ve özellikle enerji sevkiyatı için “çok makul bir bedelle” siyasi risk sigortası sağlanması talimatını verdiğini duyurdu. Gerekmesi halinde ABD donanmasının tankerlere refakat edeceğini belirten bu açıklama sonrası Brent petrol 77 dolara kadar geriledi.
Ancak bu geri çekilme kalıcı olmadı ve fiyatlar yeniden 84 doların üzerine tırmandı. Ham petrol ise 72 dolar bandından tekrar 75 dolar seviyelerini test etti. Son iki günde Brent petroldeki artış oranı yüzde 12’yi aştı.
Washington-Tahran Hattında Gizli Temas İddiası
Piyasaların odaklandığı bir diğer kritik gelişme ise New York Times tarafından ortaya atılan “gizli müzakere” iddiası oldu. Gazeteye göre, İran İstihbarat Bakanlığı, saldırıların başlamasından bir gün sonra üçüncü bir ülkenin istihbarat servisi aracılığıyla CIA ile temasa geçti. Haberde, Tahran yönetiminin çatışmayı sonlandıracak koşulları görüşmeye hazır olduğu mesajını ilettiği öne sürüldü. Bu haber akışı fiyatlardaki yükselişi sınırlasa da Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda kapıları kapatarak, “Müzakereler için çok geç” ifadesini kullandı.
Lojistik Kriz: Alternatif Rotalar ve Üretim Kesintileri
Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık, üreticileri zorunlu alternatiflere yöneltiyor. Suudi Arabistan, ihracatını Hürmüz yerine Kızıldeniz üzerinden yapma seçeneklerini masaya yatırdı ancak uzmanlar bu rotanın kapasitesinin yetersiz olduğu görüşünde. Ayrıca Irak’ta, ülkenin en büyük petrol sahası Rumaila ve West Qurna 2 projesinde üretimin durdurulmaya başlandığı bildirildi. Kaynaklar, bu durdurma işlemi tamamlandığında Irak’ın üretiminin büyük darbe alacağını belirtiyor.
Konuyla ilgili uzman görüşleri ise riskin boyutunu gözler önüne seriyor:
- Robin Mills (Qamar Energy Üst Yöneticisi): “Kızıldeniz’in güneyindeki Husi tehdidi nedeniyle lojistik kısıtlamalar bulunmakta. Buna rağmen Suudi Arabistan, ihracatını Yenbu’ya kaydırmaya hazırlanıyor.”
- Justin Dargin (Orta Doğu Küresel İlişkiler Konseyi): “Suudi ve Emirlik baypas sistemleri tam kapasite çalışsa bile günlük yalnızca 6-6,5 milyon varili telafi edilebilir. Bu da 10 milyon varilin üzerinde bir hacmin açıkta kalması anlamına gelir.”
Piyasalarda Son Durum: Altın Rekor Kırarken Borsalar Çöküyor
Jeopolitik riskler sadece enerjiyi değil, tüm varlık sınıflarını etkiliyor. Güvenli liman arayışı ile ons altın, önceki kayıplarını telafi ederek 5 bin 200 doların üzerine çıktı. Asya borsalarında ise son bir yılın en sert düşüşleri kaydedildi.
| Enstrüman / Piyasa | Değişim / Son Durum |
|---|---|
| Japon Hisse Senetleri | %4 Değer Kaybı |
| Hong Kong Borsası | %2,8 Değer Kaybı |
| Hindistan Borsası | %2 Değer Kaybı |
| Doğalgaz Fiyatları | 2 günde %70 Artış |
| Hollanda Vadeli Gaz (Megawatt saat) | 49,85 Euro (Gün içi düşüş %8,2) |
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, yaşananları şu sözlerle özetledi: “Güzergahlar değişiyor. Gemiler beklemek zorunda kalıyor. Bütün bunlar küresel ticarette sadece petrol ve doğal gaz kaynaklı değil, genel anlamda ticaretin maliyetinin artma riskiyle karşı karşıyayız.”
Tanker Savaşı ve Doğalgaz Arzı Endişesi
Katar’daki dünyanın en büyük LNG tesisinin kapalı kalması, doğalgaz fiyatlarında son iki günde yüzde 70’lik bir değer artışına yol açtı. İran kaynaklı haberler ise denizlerdeki tehlikenin boyutunu doğruluyor. Yarı resmi Fars Haber Ajansı, Devrim Muhafızları’na dayandırdığı haberde, uyarılara kulak asmayan 10’dan fazla petrol tankerinin vurularak kullanılamaz hale getirildiğini duyurdu. İran tarafı, Hürmüz Boğazı’nın “savaş koşulları” altında olduğunu ve geçişlerin güvenli olmadığını vurguluyor.
Goldman Sachs CEO’su: “Tepkinin Sakinliğine Şaşırdım”
Piyasadaki bu kaosa rağmen Goldman Sachs CEO’su David Solomon, finansal piyasaların verdiği tepkiyi “ılımlı” bulduğunu ifade etti. Sydney’deki bir zirvede konuşan Solomon, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Piyasa tepkisine bakıyorum ve büyüklüğüne göre piyasanın daha sakin tepki vermiş olmasına aslında şaşırdım. Yaşanan her şeyin birikimli bir etkisi ve çok daha sert bir reaksiyonu var. Şu ana kadar bu birikimli etkiyi görmedik. Piyasaların kısa ve orta vadede yaşananların etkilerini gerçekten sindirmesi birkaç hafta sürecektir.”
Çatışmanın Bilançosu ve Gelecek Beklentisi
İsrail ordusu, operasyonların en az bir veya iki hafta daha devam edeceğini ve İran’a ait binlerce hedefin vurulacağını belirtiyor. Saldırılarda hedefin İran’ın askeri kapasitesini sistematik olarak zayıflatmak olduğu aktarılıyor. 28 Şubat’ta başlayan süreçte, İran lideri Ali Hamaney ve birçok üst düzey yetkilinin hayatını kaybettiği bildirilirken, İran Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Hüseyin Kermanpur, toplam can kaybının 867 olduğunu açıkladı.
