Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik, tarımsal alanların amacı dışında kullanılmasını engellemek adına sert yaptırımlar getiriyor. Yeni düzenlemeye göre, tarım arazileri üzerine izinsiz inşa edilen tüm yapıların yıkılması ve arazinin yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesi zorunlu olacak. Bu süreçteki birincil sorumluluk belediyeler ve il özel idarelerine verilirken, yerel yönetimlerin bir ay içinde müdahale etmediği kaçak yapılar Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bizzat yıkılabilecek veya yıktırılabilecek.
“Tarım Alanı Gecekonduları” Mercek Altında
Gayrimenkul Hukuku Enstitüsü Başkanı Ali Yüksel, 2005 yılında yürürlüğe giren Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun temel felsefesinin toprak yapısını korumak ve sürdürülebilir üretimi sağlamak olduğunu hatırlattı. Kanuna rağmen mera, orman ve tarım alanlarında bungalov, köy evi, kooperatif hisseli yapılar ve çiftlik evlerinin hızla arttığını belirten Yüksel, “İzinsiz yapılan ve ‘tarım alanı gecekonduları’ olarak da adlandırılan bu plansız yapıların Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının tüm uyarılarına karşın alınıp satıldığını görüyoruz. 2017’de çıkarılan yönetmelik tarım arazilerindeki işgal ve kötü kullanımı engelleyememiştir. Bu nedenle iki ayrı yeni yönetmelik yayımlanmıştır. Bu kapsamda artık tarım alanlarında bina, apartman, villa, imalat iş yeri, köy evi, çiftlik evi ve bungalov gibi yapılar yapılamayacaktır.” ifadelerini kullandı.
İzin Verilen Yapılar ve İstisnalar
Yeni yönetmelik kapsamında yalnızca belirli şartları sağlayan tarımsal amaçlı tesislere kapı açık bırakılıyor. Yüksel, 2005 yılındaki yasadan önce inşa edilen binaların kazanılmış haklarının korunduğunu vurgularken, güncel durumda izin verilebilecek yapıları şöyle sıraladı:
- Tarımsal depolama ve saklama tesisleri,
- Yem tesisleri,
- Bozulabilir ürünlerin işlendiği tesisler,
- Tarımsal üretimi destekleyen bağ evleri,
- Enerji ihtiyacı için kurulan küçük çaplı güneş enerji santralleri (GES).
Ayrıca, en verimsiz arazilerde yer alacak maden işletmeleri ve enerji tesisleri için özel izin şartı aranacak. Yüksel, “Buna göre izinli yapılmış bağ evleri hariç diğer konaklama amaçlı yapılar kaçak duruma düşmüştür.” dedi.
| Yapı Durumu | Uygulama / İzin Durumu |
|---|---|
| 2005 Öncesi Yapılar | Kazanılmış hak olarak kabul ediliyor. |
| Tarımsal Depo ve Yem Tesisleri | Yönetmelik çerçevesinde izin verilebiliyor. |
| Bungalov ve Hobi Bahçesi | Tamamen yasak ve yıkım kapsamında. |
| Maden ve Enerji Tesisleri | Verimsiz arazilerde özel izinle yapılabiliyor. |
Yıkım Kararı ve Ağır Para Cezaları
Arazilerin tarım dışı kullanımı için Toprak Koruma Kurulu kararı gerektiğini belirten Ali Yüksel, kuru marjinal tarım arazilerindeki taleplerin valilik iznine tabi olduğunu söyledi. Aykırılık durumunda hem yıkım hem de hapis ve para cezası riski bulunuyor. Yüksel süreci şu sözlerle anlattı: “Kaçak yapıyı yıktırmak belediye ve kaymakamlıkların görevidir. Bunların işlem yapmaması halinde Bakanlık kendisi de yıkabilecektir. İlgili plan ve projelere aykırı hareket edilmesi halinde bozulan arazinin her metrekaresi için idari para cezası uygulanacak ve projeye uygunluk sağlanması için azami iki ay süre verilecektir.”
Faaliyetlerin durdurulacağını ve idari para cezasının üç katına kadar artırılabileceğini belirten Yüksel, yıkım masraflarının sorumlulardan tahsil edileceğini, aksi halde devlet ödemelerinden kesileceğini bildirdi. Ayrıca emlak firmaları, mimarlar ve mühendisler de kaçak yapılaşmaya aracılık veya destek vermeleri durumunda cezai yaptırımlarla karşılaşacak.
“Üç Bakanlık Milli Bir Dava Yürütüyor”
Gayrimenkul Hukuku Derneği Başkanı Ali Güvenç Kiraz, hobi bahçeleri ve bungalovlar aracılığıyla tarım arazilerinin gizlice imara açılmaya çalışıldığını ifade etti. Kiraz, bu durumun tarım ve turizm mevzuatına aykırı olduğunu belirterek, “Son dönemde turizm imarlı bir yerde konut amaçlı uygulama varsa Kültür ve Turizm Bakanlığı, tarımsal amaçlı kullanım varsa Tarım ve Orman Bakanlığı, bunları ‘bypass’ etmek isteyenlere karşı da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı adeta ‘milli bir dava’ yürütüyor. Üç bakanlık tarafından özellikle Çanakkale ve Balıkesir’de imar mevzuatına aykırı yapılaşmanın önünü kesecek şekilde son 2 yılda genelgeler yayımlandı ve bu illerde imar mevzuatına aykırı yapılaşma engellendi.” dedi.
Vatandaşlara Kritik Uyarılar
Yeni yönetmelikle birlikte istisnai kullanımların sınırlarının netleştiğini belirten Kiraz, hobi bahçesi veya bungalov sahibi olan vatandaşları uyardı: “Bugünden itibaren vatandaşların bu tür yapıları varsa eski hale getirmelerini, bizzat kendilerinin yıkmalarını ve bu tür yapıları satışa çıkarmamalarını, ilanda/satışta olan yapıları da vatandaşlarımızın almamalarını önermekteyiz.” Arazisini tarımsal amaçlı kullanmak isteyenlerin, yapılaşma izinlerini valiliklerden veya il özel idarelerinden teyit etmeleri gerektiği vurgulandı.
