Ekonomist ve Bankacı Uğur Gündüz, ABD’nin ticaret politikalarındaki son keskin virajı ve bunun küresel etkilerini kaleme aldı. 20 Şubat 2026 tarihinde ABD Yüksek Mahkemesi’nin, Trump’ın geniş yetkilerle donatıldığı IEEPA (Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası) tarifelerini geçersiz kılması, Beyaz Saray’ı durdurmaya yetmedi. “Durmak yok” şiarıyla hareket eden Trump, 1974 Ticaret Yasası’nın 122. Maddesi’ni devreye sokarak dün itibarıyla küresel ölçekte yüzde 10 (yakında muhtemelen yüzde 15) oranında genel bir gümrük vergisi uygulamasına başladı.
Bu yasa, Başkan’a yalnızca 150 günlük bir hareket alanı tanıyor. Yani beş ayın sonunda Trump’ın Kongre’nin kapısını çalması gerekecek. Eğer dünya bu süre zarfında ABD’nin şartlarına “diz çökmezse”, Trump iç siyasette sert bir duvara toslayabilir.
Küresel Tepkiler: AB ve Doğu Bloğunun Planı Ne?
Avrupa Birliği (AB), geçmişteki temkinli tavrını bir kenara bırakarak masaya oldukça sert bir planla oturdu. Brüksel, özellikle teknoloji ve tarım devlerini hedef alan karşı yaptırımlarla Trump’ın vergilerine yanıt veriyor. AB, tam 93 milyar avroluk ABD ithalatına vergi getirmek üzere tetiğe basmış durumda.
Diğer yanda ise Çin ve Rusya ekseni kendi gerçekliğini inşa ediyor. Bu blokta yaşananlar şu şekilde özetlenebilir:
- Alternatif Sistemler: BRICS+ üzerinden dolar dışı ticaret sistemleri ve ABD’den bağımsız tedarik zincirleri artık sadece bir tehdit değil, fiili bir durum.
- Pazar Kayması: Çin, ABD pazarında kaybettiği her puanı Vietnam ve Endonezya gibi Güneydoğu Asya ülkeleri ile Küresel Güney üzerinden telafi etme yoluna gidiyor.
ABD Ekonomisinde “Enflasyon Bombası” Riski
Trump’ın ABD pazarının vazgeçilmez olduğuna dair sarsılmaz inancı, ekonomik verilerle çelişiyor. New York Fed verilerine göre, gümrük vergilerinin maliyetinin yüzde 90’ı doğrudan Amerikan halkının cebinden çıkıyor. 2026 yılında ortalama bir Amerikan ailesinin yıllık gideri, bu vergiler nedeniyle 1300 dolar artış gösterdi.
Üretim tarafında ise Trump, her şeyin ABD sınırları içinde üretilebileceğini düşünse de, nadir toprak elementlerinden gelişmiş yarı iletkenlere kadar dünya ekonomisi birbirine göbekten bağlı durumda. ABD’nin tam bağımsız üretim kapasitesine ulaşması on yıllar alabilir; ancak o zamana kadar ekonomi, durgunluk içinde enflasyon anlamına gelen “stagflasyon”a teslim olma riski taşıyor.
Olası Senaryolar: Geri Adım mı, İzolasyon mu?
Küreselleşmenin yerini “bloklaşmaya” bıraktığı bu süreçte iki ana senaryo öne çıkıyor:
- Senaryo A: Trump, 150 günün sonunda beklediği tavizleri alamayarak; şirketlerin isyanı ve enflasyonist baskılar nedeniyle geri adım atacak.
- Senaryo B: Trump geri adım atmayacak. Sonuç olarak ABD, yüksek duvarlarla çevrili, kendi kendine yetmeye çalışan ancak küresel liderliğini yitirmiş bir “küçük Amerika” olarak kalacak.
Mevcut tablo, Trump’ın “ticaret savaşını kazanmak çok kolaydır” tezinin, modern tedarik zincirlerinin karmaşıklığı karşısında paramparça olduğunu gösteriyor. Venezuela ve İran gibi örnekler ise Trump’ın dünyayı “ölümü gösterip sıtmaya razı etmeye” çalıştığı izlenimini güçlendiriyor.
Türkiye İçin Kritik Yol Ayrımı: Fırsatlar ve Tehditler
Türkiye için bu durum tam anlamıyla “iki yanı keskin bıçak” niteliğinde. Gümrük duvarlarının yükselmesi Türkiye’yi bir “güvenli liman” yapabileceği gibi, küresel ticaretin yavaşlamasıyla ciddi bir türbülansa da sürükleyebilir.
| Fırsatlar (Avantajlar) | Tehditler (Riskler) |
|---|---|
| China + 1 Stratejisi: Çin mallarına uygulanan (bazı kalemlerde yüzde 60+) vergiler nedeniyle, Türkiye coğrafi konumu ve sanayi altyapısı ile güçlü bir alternatif. | Genel Vergi Tarifesi: Trump’ın “herkese yüzde 10-15 vergi” inadı Türkiye’yi doğrudan etkiliyor. |
| Sektörel Kazanç: Tekstil, otomotiv yan sanayi, beyaz eşya ve kimya sektörlerinde Çin’den boşalan koltuğa Türkiye oturabilir. | Çelik ve Alüminyum: Türkiye’nin en büyük ihracat kalemlerinden olan bu sektörler Trump’ın favori hedefleri. 2026‘da kalıcı baskı kâr marjlarını bitirebilir. |
| Lojistik Yakınlık: Batı, tedarik zincirlerini kısaltmak istiyor. Türkiye hem AB hem ABD için “yakın ve yetenekli” bir üretim üssü olabilir. | Dolaylı Etki (AB): Türkiye’nin en büyük ortağı AB resesyona girerse, Türkiye’den mal alımı azalır. Avrupa’nın fakirleşmesi bizi dolaylı yoldan vurur. |
Diplomasi ve Finansal Görünüm
Trump, kurumsal diplomasiden ziyade “kişisel pazarlıkçı” bir lider profili çiziyor. Türkiye, “stratejik ortaklık” veya “bölgesel güvenlik” kartlarını kullanarak istisnalar masasından vergi muafiyeti koparabilir. Trump’ın “bana ne vereceksin?” sorusuna (örneğin daha fazla Amerikan enerji/LNG ithalatı veya savunma sanayi işbirliği gibi) akılcı yanıtlar verilmesi, krizden kârlı çıkılmasını sağlayabilir.
Finansal açıdan bakıldığında ise Trump’ın korumacı politikaları genellikle doları güçlendiriyor. Bu durum iki büyük risk doğuruyor:
- Sermaye Kaçışı: Yüksek ABD faizleri ve güçlü dolar, Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışını tetikleyebilir.
- Maliyet Enflasyonu: Dolar değer kazandıkça Türkiye’nin enerji ve hammadde ithalat maliyeti artar, bu da içeride enflasyonla mücadeleyi zorlaştırır.
Sonuç olarak Türkiye için formül; “Çin değiliz ama Batı’nın parçasıyız” mesajını ekonomik olarak somutlaştırmaktan geçiyor. Eğer Türkiye, ihraç ürünlerindeki “yerlilik” oranını kanıtlayıp Çin mallarının “arka kapıdan giriş noktası” (re-export) olmadığını tescil ettirirse pazar payını artırabilir. Ancak Trump’ın öngörülemezliği, her sabah yeni bir vergi kararnamesiyle uyanma riskini canlı tutuyor.
Bu süreçte Türkiye, Batı bloğuna mı yaklaşmalı yoksa Çin-Rusya eksenindeki “yeni dünya” düzeninde mi yerini sağlamlaştırmalı sorusuna yanıt vermek zorunda kalabilir.
