ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan ve küresel ticaret dengelerini derinden etkilemesi beklenen yeni kararname, İran ile ticari faaliyetlerde bulunan ülkelere yönelik sert tedbirleri içeriyor. Bugün itibarıyla yürürlüğe giren düzenleme kapsamında, İran’dan doğrudan veya dolaylı olarak mal ve hizmet tedarik eden ülkelerin, ABD pazarına yapacakları ihracatta yüzde 25 oranına varan ek gümrük vergisi ile karşılaşmasının önü açıldı. Söz konusu kararın, Türkiye de dahil olmak üzere pek çok ülke için yaptırım riskini artırabileceği öngörülüyor.
Yaptırım Süreci Nasıl İşleyecek ve Kimleri Kapsıyor?
Yayımlanan kararnameye göre, yaptırım uygulanacak ülkelerin tespiti için ABD Ticaret Bakanlığı ile ABD Dışişleri Bakanlığı koordineli bir çalışma yürütecek. İran ile ticari ilişkisi olduğu belirlenen ülkelerden ABD’ye gönderilen ürünlere, örnek teşkil etmesi açısından yüzde 25 seviyesinde ek vergi getirilebilecek. İran ile aktif ticareti bulunan ve potansiyel risk altında olan ülkeler arasında şu isimler dikkat çekiyor:
- Çin
- Hindistan
- Türkiye
- Güney Kore
- Almanya
- Japonya
Türkiye-İran Ticaret Hacmi: Rakamlar Ne Söylüyor?
Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın paylaştığı ve TÜİK verilerine dayanan istatistiklere göre, iki ülke arasındaki ticari ilişkiler 2024 yılında da önemli bir hacme ulaştı. Toplam ticaret hacmi 5,68 milyar dolar seviyesinde gerçekleşirken, dış ticaret dengesinin Türkiye lehine olduğu görülüyor.
| Ticaret Kalemi (2024) | Tutar |
|---|---|
| Toplam Ticaret Hacmi | 5,68 Milyar Dolar |
| Türkiye’nin İhracatı | 3,23 Milyar Dolar |
| Türkiye’nin İthalatı | 2,45 Milyar Dolar |
| Dış Ticaret Fazlası (Türkiye Lehine) | 780 Milyon Dolar |
İthalat ve İhracatta Öne Çıkan Ürünler
İki komşu ülke arasındaki ticarette ürün çeşitliliği de dikkat çekiyor. Türkiye’nin İran’a satışını yaptığı başlıca ürünler ile İran’dan tedarik ettiği stratejik kalemler şu şekilde sıralanıyor:
- İhracat Kalemleri: Makineler ve parçaları, plastikler, kimyasal ürünler, tarım ürünleri ve metal cevherleri.
- İthalat Kalemleri: Doğal gaz, metal ürünleri ve tarım ürünleri.
Enerji, Turizm ve Geçmişteki Muafiyet Örnekleri
Ticari malların yanı sıra hizmet ve enerji sektörü de ilişkilerin önemli bir boyutunu oluşturuyor. Özellikle turizm tarafında 2024 yılında Türkiye’yi ziyaret eden İranlı turist sayısı 3,27 milyon ile rekor seviyeye ulaştı. Enerji alanında ise İran’dan sağlanan doğal gaz, ticari ilişkilerin en stratejik unsuru olarak öne çıkıyor.
Yaptırımlar gündeme geldiğinde geçmişteki uygulamalar da referans niteliği taşıyor. ABD’nin 2024 yılında Gazprom‘a yönelik uyguladığı yaptırımlarda Türkiye’ye özel bir muafiyet tanınmıştı. Benzer şekilde 2018 yılında, yine Trump yönetimi tarafından İran’a yaptırımlar başlatıldığında; petrol ve enerji ticaretinde aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı ülkelere istisnai muafiyetler sağlanmıştı.
