Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) tarafından açıklanan şubat ayı verileri, gıda fiyatlarındaki yukarı yönlü hareketliliği gözler önüne serdi. TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar’ın paylaştığı rapora göre, söz konusu ayda market raflarında yer alan 41 ürünün 28’inde fiyat artışı kaydedilirken, üretici ve market fiyatları arasındaki uçurum dikkat çekti.
Üretici ile Market Arasındaki Fiyat Makası
Şemsi Bayraktar, şubat ayında üretici fiyatları ile market fiyatları arasındaki farkın bazı ürünlerde 3 kattan fazla olduğunu vurguladı. Yapılan analize göre, fiyat farkının en yüksek olduğu ürün yüzde 229,7 ile karnabahar oldu. Karnabahar ve marulun 3,3 kat, kuru soğan ve pırasanın ise 3,2 kat daha pahalıya tüketiciye ulaştığı belirlendi.
Bayraktar, üreticiden çıkış fiyatları ile market etiketleri arasındaki farkları şu rakamlarla özetledi:
| Ürün | Üretici Fiyatı (TL) | Market Fiyatı (TL) | Fiyat Farkı (%) |
|---|---|---|---|
| Karnabahar | 12,36 | 40,75 | %229,7 |
| Marul | 16,29 | 53,20 | %226,7 |
| Kuru Soğan | 4,00 | 12,92 | %223,0 |
| Pırasa | 16,18 | 51,58 | %218,7 |
Market ve Üreticide Fiyatı En Çok Artan ve Azalan Ürünler
Şubat ayında marketlerde incelenen 41 ürünün 28’inde fiyatlar yükselirken, 13 üründe düşüş gözlendi. Üretici tarafında ise takip edilen 33 üründen 18’inin fiyatı artarken, 7’sinin fiyatı düştü ve 8 üründe fiyat değişimi yaşanmadı.
Markette Öne Çıkan Değişimler
- En çok artanlar: Yüzde 50,3 ile marul zirvede yer aldı. Onu yüzde 34,2 ile sivri biber, yüzde 29,9 ile salatalık, yüzde 18,4 ile kabak ve yüzde 16,3 ile limon izledi.
- En çok düşenler: Fiyatı en fazla gerileyen ürün yüzde 14,2 ile yeşil soğan oldu. Düşüş sıralamasında domates yüzde 11,9, kuru üzüm yüzde 11,7, yeşil mercimek yüzde 10,4 ve zeytinyağı yüzde 9,8 ile yer aldı.
Üreticide Öne Çıkan Değişimler
- En çok artanlar: Tarlada fiyatı en çok artan ürün yüzde 49,9 ile yine marul oldu. Sivri biber yüzde 39,5, patlıcan yüzde 37,8, salatalık yüzde 36,3 ve maydanoz yüzde 31,9 oranında artış gösterdi.
- En çok düşenler: Üreticide en sert düşüş yüzde 29 ile karnabaharda görüldü. Kuru soğan yüzde 27,3, domates yüzde 12,8, fındık yüzde 9,1 ve patates yüzde 8,2 oranında değer kaybetti.
Fiyat Değişimlerinin Temel Nedenleri
Bayraktar, fiyatlardaki dalgalanmaların sebeplerini mevsimsel geçişler, hava koşulları ve arz-talep dengesine dayandırdı:
- Domates: Üreticilerin baharlık sezonda domatese yönelmesiyle arz arttı ve bu durum fiyatları aşağı çekti.
- Salatalık, Patlıcan, Sivri Biber: Güzlük dönem seralarında bu ürünlerin arzının azalması fiyatları yukarı taşıdı.
- Karnabahar: Tüketici talebindeki azalma fiyatların gerilemesine yol açtı.
- Kuru Soğan: Yüksek rekolte kaynaklı arz fazlası ve artan hava sıcaklıkları nedeniyle depolardaki ürünlerin bozulma riski, üreticiyi ürünü elden çıkarmaya zorladı. Bayraktar, “Üreticilerimiz, ürün kaybını önlemek amacıyla soğanı düşük fiyatla piyasaya sunmak zorunda kaldı” dedi.
- Marul: Bazı bölgelerdeki aşırı yağışların hasadı engellemesi arzı daralttı ve fiyatların hem üreticide hem markette zirve yapmasına neden oldu.
Girdi Maliyetlerinde Yıllık Büyük Artış
Ziraat odalarından alınan verilere göre tarımsal girdilerdeki fiyat artışları da raporda yer buldu. Şubat ayında aylık bazda amonyum sülfat gübresi yüzde 4,2, kompoze gübre yüzde 1,6, amonyum nitrat gübresi yüzde 1,3 ve DAP gübresi yüzde 0,5 artış gösterirken, ÜRE gübresinde yüzde 0,2’lik sınırlı bir düşüş yaşandı.
Yıllık bazda bakıldığında ise maliyet artışları çok daha belirgin hale geldi:
- Gübreler: Son bir yılda kompoze gübre yüzde 38,5, üre gübresi yüzde 38,3, DAP gübresi yüzde 35,4, amonyum sülfat gübresi yüzde 33,3 ve amonyum nitrat gübresi yüzde 29,3 zamlandı.
- Yem Fiyatları: Besi yemi aylık yüzde 2,8, yıllık yüzde 34,3 artarken; süt yemi aylık yüzde 2,7, yıllık yüzde 30,1 yükseldi.
- Enerji ve İlaç: Elektrik fiyatları yıllık yüzde 12,8 artış gösterdi. Tarım ilacı fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 27,8’i buldu. Mazot fiyatı ise şubat ayında bir önceki aya göre yüzde 5,1, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 26,1 arttı.
