Ticaret Bakanlığı, otomotiv sektörünün önemli bir kolu olan araç kiralama (rent-a-car) piyasasında hizmet standartlarını yükseltmek ve sıkça karşılaşılan tüketici mağduriyetlerinin önüne geçmek adına harekete geçti. Hazırlanan yeni yönetmelik taslağı, işletmelerden araç özelliklerine, sözleşme detaylarından depozito iadelerine kadar sektörü baştan aşağı yeniden düzenlemeyi hedefliyor.
Sektörde Kurumsallaşma ve Şeffaflık Hedefi
Bakanlık kaynaklarından aktarılan bilgilere göre, otomotiv piyasasında adil ve rekabetçi bir ortamın tesis edilmesi öncelikli amaçlar arasında yer alıyor. Kayıt dışı faaliyetlerin engellenmesi ve tüketici memnuniyetinin sağlanması için hazırlanan “Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik Taslağı”, sektör temsilcileri ve kamuoyunun görüşüne açıldı.
Söz konusu taslak, özellikle bireysel tüketiciler tarafından gerçekleştirilen kısa dönemli kiralamaları kapsarken, işletmelere yönelik uzun süreli filo kiralamalarını kapsam dışında bırakıyor. Düzenleme ile kiralama süreçlerinde şeffaflık, hesap verebilirlik ve araçların teknik yeterliliği konusunda standartların artırılması planlanıyor.
İşletmelere Yetki Belgesi ve Personel Şartı
Yeni dönemde ticari amaçla araç kiralayan tüm işletmelerin yetki belgesi alması zorunlu hale getirilecek. Bu belgeyi alabilmek için işletmelerin sağlaması gereken şartlar şunlar:
- İlgili meslek odasına kayıtlı olmak.
- İş yerinin sadece bu faaliyet veya başka bir ticari amaçla kullanılması (ikametgah olarak kullanılmaması).
- Vergi mükellefi olmak.
Ayrıca kiralama işlemlerini yürüten personeller için de niteliksel kriterler belirlendi. Kiralama sorumlularının en az ilköğretim mezunu olması, belirli suçlardan sabıkasının bulunmaması ve Mesleki Yeterlilik Kurumu onaylı “Seviye 4” belgesine sahip olması gerekecek.
Araç Filolarına Getirilen Kriterler
Tüketici güvenliğini esas alan taslak, kiralanacak araçların niteliklerine dair katı kurallar getiriyor. Klasik araçlar istisna tutulmak kaydıyla, aşağıdaki özelliklere sahip araçlar kiraya verilemeyecek:
- 100 bin kilometrenin üzerinde olan araçlar.
- 5 yaşından büyük taşıtlar.
İşletmelerin filo yapısına dair de asgari sınırlar çizildi. Bir rent-a-car firmasının, en az 5 tanesi kendi mülkiyetinde olmak üzere toplamda en az 10 taşıta sahip olması şart koşuluyor. Çevre dostu yaklaşım kapsamında ise büyükşehirlerdeki işletmelerin filolarında, biri yerli üretim olmak şartıyla en az 2 adet hibrit veya elektrikli araç bulundurması zorunlu kılınıyor.
Depozito ve Ödemelerde Yeni Sınırlar
Tüketicilerin en çok sorun yaşadığı konuların başında gelen depozito ve ön ödeme süreçleri, yeni yönetmelikle disipline ediliyor. Alınabilecek depozito tutarlarına kiralama süresine göre tavan fiyat getiriliyor:
| Kiralama Süresi | Maksimum Depozito Tutarı |
|---|---|
| 1 – 6 Gün | En fazla 3 günlük kira bedeli |
| 7 – 30 Gün (veya haftalık) | En fazla 7 günlük kira bedeli |
Depozito iadeleri, aracın teslim edilmesini takip eden 7 gün içinde yapılmak zorunda olacak. Ayrıca tüketicilere, araç teslim saatinden 24 saat öncesine kadar herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve kesinti olmaksızın rezervasyon iptal hakkı tanınacak.
Tüketici Hakları ve Ek Hizmetler
Taslak metinde tüketiciyi koruyan diğer önemli maddeler ise şöyle sıralanıyor:
Ek Ücret Yasakları: Olağan kullanımdan doğan eskime ve yıpranmalar için tüketiciden ücret talep edilemeyecek veya depozitodan kesinti yapılamayacak. Mahkeme kararı olmaksızın, tarafların anlaşması haricinde “değer kaybı” adı altında para istenmesi yasaklanacak.
Sigorta ve Bakım: Kasko ve sigorta bedelleri kiralama fiyatına dahil edilecek; bu güvencelerden yararlanmak ek bir şarta bağlanamayacak. Periyodik bakımı yapılmayan araçların kiralanması engellenecek.
Ücretsiz Ekipmanlar: Kiracının talep etmesi durumunda aşağıdaki donanımlar işletme tarafından bedelsiz sağlanacak:
- Bebek koltuğu
- Navigasyon cihazı
- Hızlı Geçiş Sistemi (HGS)
- Mevsim şartlarına göre kış lastiği
Dijital Denetim ve Yürürlük Tarihi
Bakanlık, tüm bu süreçlerin takibi için “Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi” kuracak. Yetki belgesi başvuruları bu sistem üzerinden yürütülecek. İlan siteleri ve çevrim içi platformlar, yetki belgesi olmayan işletmelerin ilanlarını yayınlayamayacak ve kontrol etmekle yükümlü olacak.
Sektördeki mevcut işletmelerin yeni sisteme uyum sağlamaları ve yetki belgelerini almaları için 1 Ocak 2027 tarihine kadar süre tanınacak.
