İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın (İMKB) 5 Nisan 2013 tarihinde “Borsa İstanbul” markasına dönüşmesiyle başlayan süreçte, geride kalan 13 yıl içinde sermaye piyasaları devasa bir ekosisteme evrildi. Bugün itibarıyla 609 farklı pay senedinin işlem gördüğü borsada; varantlar, opsiyonlar ve vadeli işlem sözleşmeleri gibi çok çeşitli yatırım araçları yatırımcılarla buluşuyor.
İMKB’den Borsa İstanbul’a Tarihsel Gelişim
Temelleri Aralık 1985’te atılan kurum, 3 Ocak 1986’da Cağaloğlu’ndaki yerinde yalnızca 19 şirketle faaliyetlerine başladı. 1987 yılında haftalık hesaplanan endekslerin günlük takibine geçilirken, 1993 yılına gelindiğinde 50 şirketle bilgisayar destekli alım-satım dönemine adım atıldı. Aynı yıl ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından “kabul görmüş menkul kıymetler borsası” unvanını alan İMKB, bu dereceye sahip gelişmekte olan piyasalar arasında üçüncülüğe yerleşti.
1996 ve 1997 yılları, Uluslararası Tahvil ve Bono Piyasası’nın kurulması ve Hazine’nin yurt dışı borçlanma araçlarının kotasyona alınmasıyla finansmana erişimde yeni kapıların açıldığı yıllar oldu. 2000 yılında ise bölgesel bir güç olma vizyonuyla Kırgız Borsası’na %27,4, Bakü Borsası’na ise %5,26 oranında ortaklık sağlandı.
Şeffaflık ve Teknoloji Odaklı Dönüşüm
2004 yılında Borsa Yatırım Fonu Pazarı’nın hayata geçirilmesinin ardından, 2007’de açılış seansı uygulaması başlatıldı ve işlem saatleri 17.00’ye kadar uzatıldı. Piyasanın anlık ve şeffaf bilgilendirilmesi amacıyla Mayıs 2009’da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) faaliyete geçti. 2010’da varantlar, 2011’de ise bankaların likidite yönetimini kolaylaştıran Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı devreye alındı.
5 Nisan 2013, kurumun özel hukuk hükümlerine tabi Borsa İstanbul AŞ’ye dönüştüğü ve lale logolu yeni kurumsal kimliğine kavuştuğu tarih oldu. Bu değişimle beraber endekslerdeki “İMKB” ibaresi “BIST” olarak güncellendi. 2015 yılında Nasdaq iş birliğiyle geliştirilen BISTECH sistemine geçilerek çift seans uygulaması sonlandırıldı ve tek seanslık düzene geçildi.
Piyasa Yapısı ve Mevcut Şirket Sayıları
2026’nın ilk çeyreği itibarıyla 14 yeni şirketin eklenmesiyle Borsa İstanbul bünyesindeki toplam şirket sayısı 609’a ulaştı. Mevcut pazar dağılımı şu şekildedir:
| Pazar Kategorisi | Şirket Sayısı |
|---|---|
| Yıldız Pazar | 251 |
| Ana Pazar | 276 |
| Alt Pazar | 49 |
| Toplam | 609 |
Yeni Enstrümanlar ve Küresel Standartlar
Borsa İstanbul, son yıllarda ürün yelpazesini genişletmeye devam etti. 2018’de temelleri atılan swap piyasasında 2019’da günlük işlem hacmi 3 milyar dolara ulaştı. Aynı yıl Türk lirası kısa vadeli referans faiz ihtiyacını karşılamak üzere TLREF yayımlanmaya başladı. 21 Kasım 2022’de Darphane Altın Sertifikası (ALTINS1) ile 0,01 gram altın borsada işleme açıldı.
2023 yılında ESMA tarafından Avrupa Birliği standartlarına uygunluğu teyit edilen Borsa İstanbul; BIST Geri Alım ve BIST Temettü 25 gibi yeni endeksleri duyurdu. Ayrıca, öz kaynakla büyümek isteyen firmalar için Girişim Sermayesi Pazarı (GSP) kuruldu. Kurumun 150. yılı olan 2023 sonunda ise 500 şirketi kapsayan “BIST 500 Endeksi” hesaplanmaya başladı.
2024 yılında VİOP bünyesinde bakır vadeli işlem sözleşmeleri açılırken; 16 Aralık 2024 itibarıyla BIST Spot Gümüş, Platin ve Paladyum endekslerinin takibi mümkün hale geldi. Varlık çeşitliliğini sürekli artıran Borsa İstanbul, bölgesel ve küresel bir finans merkezi olma yolunda ilerlemesini sürdürüyor.
