John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Ekonomi Profesörü Steve Hanke, Türkiye’nin yıllık yüzde 5 enflasyon hedefine ulaşması için hala kat edilecek uzun bir yolu olduğunu söyledi
CNBC-E’ye konuşan Hanke, politika faizinin artırılması halinde TL’nin “istikrarlı” olacağını söyledi.
Türkiye’deki enflasyon beklentilerinizde bir iyileşme görüyorum. Son Tweet’lerinizde yüzde 41’lik bir enflasyon oranı hesapladığınızı belirttiniz. Türkiye’de uygulanan ekonomik politikaları uygun buluyor musunuz?
Türkiye’nin şu anki resmi enflasyon oranı yıllık yüzde 75 ve bu oran her ay güncelleniyor. Benim güncel enflasyon ölçümüm ise yıllık yüzde 41 gibi çok daha düşük bir seviyede. Ölçümlerimi günlük olarak, yüksek frekanslı veriler kullanarak yapıyorum. Bu nedenle, yaptığım bu enflasyon ölçümleri genellikle resmi ölçümlerin önünde hareket ederler. Başka bir deyişle, Türkiye’nin resmi enflasyon ölçümleri benim ölçümlerimi takip eder. Bu da basit bir ifadeyle resmi enflasyon oranlarının düşmeye başlayacağına işaret ediyor. Bu iyi bir haber. Ancak, Türkiye’nin yıllık yüzde 5 enflasyon hedefine ulaşması için hala kat edilecek uzun bir yolu var.
Şu anki faiz oranının enflasyonla mücadele için yeterli olduğunu düşünüyor musunuz?
Merkez Bankası’nın 27 Haziran’da yapacağı toplantıda, TCMB’nin faiz oranını yüzde 50 seviyesinden artırmasını önerirdim. Geniş tanımlı M3 para arzı hala yıllık olarak yüzde 36,2 oranında artıyor. Bu oran Türkiye’nin enflasyon hedefi olan yüzde 5’e ulaşmasıyla tutarlı olan yaklaşık yüzde ’12’lik Hanke’nin Altın Büyüme Oranı’ndan’ üç kat daha yüksek.
Türk Lirası için beklentileriniz nedir? Bir süredir dolar karşısında istikrarlı bir seyir izliyor. Bunun devam etmesini bekliyor musunuz?
Eğer faiz oranının artırılması önerim gerçekleşirse, TL muhtemelen “istikrarlı” olacaktır.
Son zamanlarda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Merkez Bankası Başkanı’nı görev süresi dolmadan değiştirememesi gibi bazı temel ekonomik reformlar gördük. Bunların yeterli olduğunu düşünüyor musunuz? Türkiye’de hangi yapısal reformlar gerekiyor?
Hayır, Merkez Bankası başkanının değiştirilmesini yapısal bir reform olarak nitelendiremeyiz. Örneğin Merkez bankasını bir ‘para kurulu’ kısıtlamasına almak yapısal bir reform olarak nitelendirilebilir. Üstelik, bu Türkiye’de yapılacak en önemli reformlardan biri olurdu. Ayrıca, Başkan Ronald Reagan’ın özelleştirme danışmanı olarak, çok ihtiyaç duyulan özelleştirmeyi de yapısal reformlar listesinin üst sıralarına taşırdım. Ayrıca, Türk iş dünyasının üzerindeki bürokratik baskının kaldırılması da reform olarak nitelendirilebilir.
Para kurulu kısıtlamasının en önemli yapısal reform olacağını belirttiniz. Para kurulu nedir ve neden Türkiye için bunu öneriyorsunuz?
1990’ların başından beri Türkiye’deki gelişmeleri dikkatle takip ediyorum ve bana göre TL’yi istikrara kavuşturmanın ayrıca enflasyonu bir kez ve kesin bir şekilde sonlandırmanın en iyi yolunun TCMB’yi bir ‘para kurulu’ kısıtlamasına almak olduğuna karar verdim. Bunu, 1997 yılında Bulgaristan Devlet Başkanı Petar Stoyanov’un baş ekonomi danışmanı olduğum dönemde Bulgaristan Merkez Bankası’nda yaptım.
1997’de Bulgaristan, aşırı enflasyon ve bankacılık krizleriyle karşı karşıyaydı. Temmuz ayında para kurulu kurulduğunda, aşırı enflasyon hemen durdu. 1998 yılına gelindiğinde bankacılık sistemi sağlamdı, para piyasası faiz oranları üç haneli rakamlardan ortalama yüzde 2,4’e düştü, büyük miktardaki mali açık yerini mali fazlaya bıraktı, derin ekonomik depresyon ekonomik büyümeye dönüştü ve Bulgaristan’ın döviz rezervleri üç kattan fazla arttı. IMF, para kurulunu övgüyle karşıladı. Bugün, para kurulu sayesinde, Bulgaristan, Estonya’nın ardından Avrupa Birliği’ndeki en düşük ikinci borç-GSYİH oranına sahip.
Peki para kurulu nedir? Bir para kurulu, talep üzerine sabit bir döviz kuru üzerinden bir yabancı çapa para birimine çevrilebilen banknot ve madeni paralar çıkarır. Parasal yükümlülüklerinin yüzde 100’üne eşit çapa para birimi rezervi bulundurmak zorundadır. Bir para kurulu, herhangi bir takdir yetkisine sahip olarak para politikası uygulayamaz ve kredi veremez. Kurulun uygulamakta olduğu bir döviz kuru politikası vardır ancak para politikası yoktur. Tek işlevi, çıkardığı yerel para birimini sabit bir oran üzerinden çapa olarak kullanılan rezerv para birimi ile değiştirmektir. Bu nedenle, bir para kurulunun para birimi, çapa para biriminin klonudur. Kurt Schuler ile birlikte yazdığım “Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Para Kurulları” adlı kitabımda Türkiye için para kurulunun ayrıntılarını ortaya koymuştum.
