Global Borç Rekoru: Türkiye’de Hane Halkı ve Kamu Borcu Düştü
Küresel borçlar 353 trilyon dolarla zirve yaparken, Türkiye’de hane halkı ve kamu borç oranlarında belirgin düşüşler yaşandı.
Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) tarafından yayımlanan “Küresel Borç Monitörü” raporuna göre, küresel borç stoku 2023 yılının ilk çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 4,4 trilyon doların üzerinde artışla 353 trilyon dolara ulaşarak rekor tazeledi. Bu artış, üst üste beşinci çeyrekte gerçekleşirken, geçen yılın aynı döneminde 327,6 trilyon dolar olan küresel borç tutarı önemli ölçüde yükseldi. Bu artışın lokomotif görevini ise Çin ve ABD‘deki devlet borçlanmaları üstlendi.
Küresel borcun Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranı ise 2023 yılı başından bu yana sabit kalırken, söz konusu çeyrekte %305 olarak kaydedildi. Gelişmiş piyasalarda borç oranlarındaki düşüş eğilimi devam ederken, gelişmekte olan piyasalarda istikrarlı bir artış gözlemlendi. Bu dönemde borç oranlarındaki en dikkat çekici yükselişler Norveç, Kuveyt, Çin, Bahreyn ve Suudi Arabistan gibi ülkelerde yaşandı.
Gelişmiş ekonomilerin toplam borcu ilk çeyrekte 246 trilyon dolara ulaşırken, gelişmekte olan ülkelerin toplam borcu 106,7 trilyon dolara çıktı. Borcun alt kırılımlarına bakıldığında, hane halkı borçları 65,1 trilyon dolara, finansal olmayan şirket borçları 101,8 trilyon dolara, kamu borçları 108,5 trilyon dolara ve finansal kuruluşların borçları ise 77,3 trilyon dolara yükseldi.
GSYH’ye oran bazında değerlendirildiğinde, hane halkı borçlarının oranı geçen yıla göre %56,7‘den %56,2‘ye, finansal sektör borçlarının oranı ise %67,5‘ten %65,9‘a geriledi. Buna karşılık, finansal olmayan şirketlerin borç oranı %88,7‘den %88,8‘e, kamu borçlarının oranı ise %92,1‘den %94,8‘e yükseldi.
Türkiye özelinde ise borçların GSYH’ye oranlarında olumlu gelişmeler yaşandı. İlk çeyrekte hane halkı borçları geçen yılın aynı dönemine göre %10 seviyesinde sabit kalırken, finansal olmayan şirketlerin borçları %38,5‘ten %37,7‘ye, kamu borçları ise %27,2‘den %26,2‘ye düştü. Sadece finansal sektöre ait borçlarda ise %17,1‘den %17,3‘e sınırlı bir artış gözlemlendi.
Raporda, yaşlanan nüfuslar, artan savunma harcamaları, enerji güvenliği ve siber güvenlik gibi yapısal faktörlerin orta ve uzun vadede kamu ve şirket borçlarını yukarı yönlü baskılaması beklentisi dile getirildi. Orta Doğu’daki mevcut çatışmaların bu baskıları artırabileceği ve borç birikiminin seyrinin bölgesel gelişmeler ile para politikası tepkilerine bağlı olacağı vurgulandı. Yüksek enflasyonun geçici olarak borç oranlarını düşürme etkisi olsa da, bu durumun sürdürülebilir olmadığına dikkat çekildi. Rapor, Orta Doğu’daki çatışmanın sürmesi halinde, merkez bankaları agresif adım atmasa dahi uzun süreli fiyat baskılarının borçlanma maliyetlerini artıracağını öngörüyor.
- Küresel borç, 2023’ün ilk çeyreğinde 353 trilyon dolar ile rekor seviyeye ulaştı.
- Bu artışta başta Çin ve ABD‘deki devlet borçlanmaları etkili oldu.
- Türkiye’de hane halkı ve kamu borçlarının GSYH’ye oranı geriledi.
- Gelişmiş ekonomilerin toplam borcu, gelişmekte olan ülkelere göre iki katından fazla.
Finans Hattı Yorum:
Küresel ölçekte rekor seviyelere ulaşan borçluluk, özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki borçluluk dinamiğindeki farklılıkları gözler önüne seriyor. Gelişmiş piyasalardaki borç oranlarının düşüş eğiliminde olması, bu ülkelerin mali disiplini sağlama konusundaki göreceli başarılarına işaret ederken, gelişmekte olan piyasalardaki artış trendi, bu ekonomilerin dış finansmana bağımlılığını ve kırılganlığını artırma potansiyeli taşıyor. Türkiye özelinde hane halkı ve kamu borç oranlarındaki düşüşler, maliyet yönetimi ve borç azaltma çabalarının bir sonucu olarak yorumlanabilir. Bu durum, ekonomik istikrarın sağlanması açısından olumlu bir sinyal olarak değerlendirilebilir.
Yatırımcılar açısından, küresel borçluluk seviyelerindeki bu rekor, genel risk iştahını olumsuz etkileyebilecek bir faktör olarak öne çıkıyor. Özellikle artan jeopolitik riskler ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların, borçlanma maliyetlerini daha da yukarı çekme olasılığı, küresel çapta bir faiz artışı beklentisini güçlendirebilir. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülke varlıkları üzerinde baskı yaratabilir. Türkiye’nin borç oranlarındaki iyileşme, yerel piyasalara olan ilgiyi bir miktar artırsa da, küresel risk iştahındaki genel düşüş eğilimi, sermaye akışlarını sınırlayabilir.
Önümüzdeki dönemde, yatırımcıların gözü küresel merkez bankalarının enflasyonla mücadeledeki kararlılığında ve Orta Doğu’daki gelişmelerin enerji piyasaları ve dolayısıyla genel ekonomik aktivite üzerindeki potansiyel etkilerinde olacak. Türkiye özelinde ise, borç oranlarındaki düşüşün sürdürülebilirliği, büyüme dinamikleri ve cari açık dengesi gibi temel makroekonomik göstergeler yakından takip edilecektir. Özellikle kamu borcundaki azalışın, önümüzdeki dönemde maliye politikası alanında daha fazla esneklik sağlayıp sağlamayacağı önemli bir soru işareti olarak kalmaya devam edecek.
