Türkiye’de pamuk ekim sezonunun eşiğine gelindiği bu günlerde, üreticilerin ekim ve üretim süreçlerine dair ciddi bir motivasyon kaybı yaşadığı bildirildi. İzmir Ticaret Borsası (İTB) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Bülent Uçak, pamuk ekili arazilerde sert bir gerileme beklediklerini ifade ederek sektördeki tehlikeye dikkat çekti.
Küresel Fiyatlar ve Türkiye’deki Durum
Küresel ölçekte pamuk ticaretinin çırçırlanmış lif pamuk bazlı yürütüldüğünü hatırlatan Bülent Uçak, bu ürünün tarımdaki korumacı politikalardan pek etkilenmediğini, bu sayede iç piyasa ile dünya fiyatları arasında sıkı bir bağ oluştuğunu ifade etti. Mevcut dönemde fiyatların 60-65 cent aralığında seyrettiğini, Orta Doğu’daki çatışma ortamıyla birlikte 70 cent bandına ulaştığını aktaran Uçak, Türkiye’deki mahlıç pamuk fiyatlarının küresel trendi izlese de Mayıs 2022 döneminden bu yana ortalama yüzde 7 oranında daha düşük kaldığını belirtti.
Maliyet ve Zarar Tablosu Ağırlaşıyor
Olumsuz hava şartlarının etkisiyle düşük kaliteli (42 ve 52 renk) pamuk miktarının artması, yerli fiyatların aleyhine bir durum oluşturdu. Uçak, fiyat ve maliyet dengesine ilişkin şu çarpıcı rakamları paylaştı: “Geçen sezon ortalama 23 lira olan çiğitli pamuk fiyatının bu sezon yüzde 11 artışla 25,5 liraya yükseldiğini, buna karşın üretim maliyetinin 35 liraya ulaşması nedeniyle üreticinin kilogram başına yaklaşık 10 lira zarar etti.”
Ekim Alanlarında Son 20 Yılın Ardından Gelen Düşüş
Türkiye’deki pamuk üretim alanlarının 2022 yılında 5,7 milyon dekar ile son yirmi yılın en yüksek seviyesine ulaştığını belirten Uçak, 2023 yılında bu rakamın 4,7 milyon dekara indiğini hatırlattı. Önümüzdeki ay start alacak olan yeni ekim sezonunda bu daralmanın daha da derinleşmesi bekleniyor. Üretim miktarı ise 2022’deki 227 bin tonluk rekordun ardından geçen sezon 200 bin tona gerilemişti.
Yeni sezon öngörüleri ise pek iyimser değil. Düşük fiyatlar ve kuraklık kaynaklı sulama güçlükleri nedeniyle ilk etapta 160 bin ton olarak tahmin edilen rekolte, iklimsel olumsuzluklar sonucu 130-140 bin ton bandına kadar revize edildi. Uçak, bu rakamların son 15 yılın en düşük üretim seviyesi olduğuna vurgu yaptı.
Pamuk Üretim Verileri Karşılaştırması
| Dönem / Yıl | Ekim Alanı (Milyon Dekar) | Üretim Miktarı (Bin Ton) |
|---|---|---|
| 2022 (Zirve) | 5,7 | 227 |
| 2023 | 4,7 | 200 |
| 2024 (En Kötü Tahmin) | – | 80-90 |
| 2024 (En İyi Tahmin) | – | 100-110 |
Üretici Alternatif Ürünlere Yöneliyor
Yüksek üretim maliyetleri, düşük verimlilik ve tatmin etmeyen fiyatlar sebebiyle çiftçilerin sezonu zararla kapattığını dile getiren Bülent Uçak, hasat sonrası beklenen prim desteğinin de gerçekleşmediğini söyledi. Ayrıca 2023 yılı için verilmesi öngörülen dekar başına yaklaşık 1400 liralık desteğin henüz tam olarak ödenmediğini ekledi.
Bu olumsuz şartlar altında pamuk ekiminden uzaklaşan üreticilerin; buğday, mısır, ayçiçeği ve sanayi tipi domates gibi farklı ürünlere yöneldiği kaydedildi. Saha verilerinin de nisan ayı ekimlerinde belirgin bir azalışa işaret ettiğini söyleyen Uçak, üretim miktarının en iyi ihtimalle 100-110 bin ton, kötü senaryoda ise 80-90 bin tona kadar düşebileceği uyarısında bulundu.
Acil Prim Desteği Çağrısı
Bülent Uçak, sektörün geleceği için şu çağrıda bulundu: “Kötü senaryo ile karşılaşmamak için yeni destekleme modelinin verdiği imkânda dikkate alınarak, devletimiz tarafından geçen yılki pamuk üretimine verilmek üzere kilo da en az 4-5 lira prim desteğinin acil olarak açıklanması çok uygun olacaktır. Aksi durumda pamuk üretimindeki düşüşten sadece tekstil ve konfeksiyon sektörlerimiz etkilenmeyecek”. Uçak, mevcut durumu “Son 15 yılın en düşük seviyesindeyiz” sözleriyle özetledi.
