Türk Un Sektörü: Küresel Fırsatlar ve İçsel Zorluklar
Küresel un pazarının 2025 yılında 109,84 milyar dolara ulaşması ve 2030‘a kadar yıllık %4,7 bileşik büyüme oranıyla 137,17 milyar doları bulması bekleniyor. Bu büyümenin arkasındaki ana itici güç, fırıncılık ürünlerine olan talebin artması ve sağlık bilincine sahip tüketicilere yönelik ürünlere olan yönelimin yükselişidir.
Pazarın Gelecek Eğilimleri ve Türkiye’nin Konumu
Öne Çıkan Pazar Eğilimleri
- Özel ve zenginleştirilmiş unlara olan talebin artması
- Temiz ve etiketli öğütme uygulamalarının yaygınlaşması
- Glütensiz ve alternatif tahıl unlarına olan tercihin yükselmesi
- Endüstriyel un karıştırma kapasitelerinin genişlemesi
- Raf ömrü ve ürün tutarlılığına verilen önemin artması
Türkiye’nin Stratejik Rolü ve Üretim Beklentileri
Türkiye un sanayisi, güçlü üretim altyapısı ve yaygın ihracat ağı ile gıda arz güvenliğinde kritik bir rol oynamaktadır. 2014‘ten bu yana dünyanın en büyük un ihracatçısı konumunda bulunan Türkiye, küresel ticaretin yaklaşık %30‘unu karşılamaktadır. Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF) verilerine göre, Türkiye’nin 2025 yılındaki un üretimi 18 milyon tona yaklaşırken, 2026 yılı için rekoltenin 20 milyon tonun üzerine çıkması öngörülmektedir. Bu hedeflere ulaşılmasında nisan ve mayıs aylarındaki yağışlar önem taşımaktadır.
Sektördeki Kapasite ve Verimlilik Sorunları
Mevcut Fabrika Yapısı ve Atıl Kapasite
Türkiye genelinde faaliyet gösteren 472 un fabrikasından 374‘ü aktif durumdadır. Sektörün 28 milyon tonluk kurulu kapasitesine karşılık, aktif kapasite 12 milyon ton civarındadır. Bu durum, sektörde önemli bir atıl kapasite sorununa işaret etmektedir. Kapasite kullanım oranı ise sezona göre %45–55 bandında seyretmektedir. Bu oran, dünya ortalaması olan %65‘in oldukça altındadır ve 10 yıl önceki seviyelere gerilemiş durumdadır.
İhracat Performansı ve Pazar Daralmaları
2025 İhracat Verileri ve Gerileme Nedenleri
Türkiye’nin un endüstrisi, 2025 yılında yaklaşık 2,4 milyon ton un ihraç ederek 900 milyon dolar gelir elde etmiştir. Ancak bu rakam, önceki zirve yıllarına kıyasla düşük bir seviyede kalmıştır. 2026 yılının ocak-şubat döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre miktar bazında %16, değer bazında ise %21‘lik bir kayıp yaşanmıştır. Bu gerilemenin temel nedenleri arasında Irak pazarındaki kayıplar, dış ticaret tedbirleri, ithalat-ihracat rejimi değişiklikleri ve küresel talep daralması gösterilmektedir. 2026 yılı sonu ihracat beklentisi, mevcut eğilimler doğrultusunda 2,5 milyon ton civarında olup, en iyimser senaryoda 2,8 milyon ton olarak öngörülmektedir.
Gelişen Pazarlar ve Hedeflenen Ülkeler
Ana Pazarlar ve Yeni Gelişen Bölgeler
Türk un endüstrisinin ana pazarları Irak, Suriye, Afrika ve Ortadoğu’dur. Irak ve bazı Ortadoğu ülkelerindeki daralmalara karşın Afrika, Güneydoğu Asya, Latin Amerika ve Suriye gelişen pazarlar olarak öne çıkmaktadır. Aralık 2025 itibarıyla Suriye’ye yapılan buğday unu ihracatı 56,9 bin ton ve 19,7 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu, Ocak 2025’e göre miktarda %41,3, değerde ise %48,8‘lik bir artış anlamına gelmektedir. Yıl genelinde Suriye ihracatı 629,7 bin ton ve 214,3 milyon dolar ile Türk un sanayiinin en hızlı büyüdüğü pazarlar arasında yer almıştır.
Gelecek Potansiyeli Taşıyan Pazarlar
Sektörün konumunu güçlendirmeyi hedeflediği pazarlar arasında Suriye, Etiyopya, Madagaskar, Malezya, Filipinler ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti bulunmaktadır.
Katma Değerli Ürünler ve Maliyet Baskıları
Nitelikli Ürün ve Ar-Ge’nin Önemi
Yoğun rekabetin olduğu uluslararası pazarlarda öne çıkmak için ürün niteliği büyük önem taşımaktadır. Katma değer oluşturmak, Ar-Ge çalışmaları, yeni ürün geliştirmeleri ve farklı pazar taleplerine göre ürün çeşitlendirmesi ile mümkün olmaktadır.
Girdi Maliyetleri ve İran Etkisi
İran’daki gelişmelerin gübre başta olmak üzere girdi maliyetleri üzerindeki etkilerinin 2026 fiyatlarına kritik şekilde yansıyabileceği öngörülmektedir. Bu durum, Ortadoğu ülkelerini etkileyebilecek bir kriz senaryosunda, bölge ile gerçekleştirilen ticaret üzerindeki etkiyi azaltacak stratejik adımların önemini artırmaktadır.
Finans Hattı Yorum:
Türk un sanayi, küresel ölçekte büyüme potansiyeli sunan bir pazarda yer almasına rağmen, içsel verimlilik sorunları ve dışsal pazar dinamikleriyle karşı karşıya kalmaktadır. %47 civarındaki düşük kapasite kullanım oranı, sektörün karlılığını olumsuz etkilerken, atıl kapasitenin azaltılmasına yönelik stratejilerin acilen hayata geçirilmesi gerekmektedir. 2014‘ten bu yana elde edilen ihracat liderliği konumu, küresel talep daralmaları ve komşu pazarlardaki istikrarsızlıklar nedeniyle zorlanmaktadır.
Özellikle Irak pazarındaki kayıplar ve uygulanan dış ticaret tedbirleri, sektörün performansını düşüren önemli faktörlerdir. Buna karşın, Afrika ve Suriye gibi gelişen pazarlardaki büyüme ivmesi, sektör için yeni fırsatlar sunmaktadır. Bu pazarlarda rekabet avantajı sağlamanın yolu, katma değeri yüksek ürünler geliştirmek, Ar-Ge yatırımlarını artırmak ve pazar çeşitliliğini sağlamaktan geçmektedir.
İran’daki jeopolitik gelişmelerin girdi maliyetlerine yansıma potansiyeli, sektörün maliyet yönetimi açısından da ek bir zorluk teşkil edecektir. Bu nedenle, hem üretim verimliliğini artırıcı hem de uluslararası pazarlardaki dalgalanmalara karşı dayanıklılığı güçlendirici stratejik planlamalar, Türk un sanayisinin sürdürülebilir büyümesi için hayati önem taşımaktadır.
