Resmi Gazete’de yürürlüğe giren “Milli Parklar Kanunu ve Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile Türkiye’nin doğa koruma alanlarında köklü bir değişim süreci başladı. Yapılan yasal düzenlemeler; ekosistemlerin korunmasından döner sermayeli işletmelerin kurulmasına, kaçak yapıların yıkımından yasa dışı avcılığa yönelik astronomik para cezalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.
Ne Değişti: Yönetim ve Planlama Yetkisi
Yeni yasaya göre, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, nadir hayvan ve bitki türlerinin muhafazası ile sulak alanların ekolojik dengesinin korunması konularında idari yaptırım ve denetim yetkisi tamamen Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün sorumluluğunda olacak. Milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı statüsündeki bölgeler için uzun devreli gelişme ve yönetim planları, ilgili bakanlıklarla istişare edilerek Genel Müdürlük tarafından hazırlanıp devreye alınacak.
Bununla birlikte, kamu yararı taşıyan ve yapımı aciliyet gerektiren içme suyu temini tesisleri için gelişme planı şartı aranmayarak bir istisna sağlanacak. Ayrıca yöre halkının mağduriyetini en aza indirmek adına ziyaretçi yönetim planları kurumlar arası işbirliğiyle etkin bir şekilde uygulanacak.
Nasıl Uygulanacak: Sıkı Denetim ve Yeni Kadrolar
Koruma alanlarındaki düzeni sağlamak amacıyla sahadaki uygulamalar net çizgilerle yeniden belirlendi:
- Kaçak Yapılara Taviz Yok: Tescil yasağı bulunan alanlarda inşa edilen veya inşa halindeki tüm yapı ve tesislere, herhangi bir ek karara gerek duyulmaksızın Genel Müdürlükçe doğrudan el konulacak. Bu yapılar derhal yıkılacak ya da ihtiyaç halinde kurum tarafından değerlendirilecek.
- “Alan Kılavuzu” Sistemi: Ziyaretçi yönetimi için bölge halkı arasından seçilen ve gerekli eğitimleri başarıyla tamamlayıp kimlik alan kişiler “alan kılavuzu” olarak görev yapacak.
- Kıyafet ve Teçhizat: Orman muhafaza memurları ile av ve doğa koruma memurları, Genel Müdürlük tarafından belirlenen resmi kıyafetleri giymek zorunda olacak. Uygun görülen personele Cumhurbaşkanınca belirlenen silahlar demirbaş olarak tahsis edilecek.
- Zorunlu Destek: İhbarların takibinde ve kanuna aykırı durumların tespitinde köy muhtarları, ihtiyar heyeti üyeleri ile köy ve kır bekçileri, görevli memurlara talep halinde yardım etmekle yükümlü olacak.
- Sözleşmeli Personel: Yeni kanunla birlikte saha bekçiliği pozisyonlarında sözleşmeli personel istihdam edilebilecek.
Kim Karar Verecek: Döner Sermaye ve Finansal Yapı
Genel Müdürlük, hizmet alanlarında ihtiyaç duyması halinde döner sermayeli işletmeler kurma yetkisine sahip oldu. Bu işletmelere tahsis edilecek sermaye tutarını 5 katına kadar artırma yetkisi Cumhurbaşkanı’nda olacak. Döner sermayenin gelir, gider ve denetim işleyişi ise Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak çıkarılacak bir yönetmelikle netleşecek.
Milli parklara giriş ücretleri de doğrudan Genel Müdürlük tarafından tayin edilecek. Ücret ödemeden kaçak giriş yaptığı belirlenen kişilere, normal bilet bedelinin 4 katı tutarında idari para cezası kesilecek. Toplanan idari para cezalarının yüzde 25’i Genel Müdürlük bütçesine, yüzde 75’i ise genel bütçeye gelir olarak kaydedilecek.
Bunun yanı sıra avcılık ekipmanlarına yeni bir kesinti getirildi. Perakendeciler tarafından satın alınan yivli, yivsiz, ateşli, ateşsiz av tüfekleri ile saçma, barut, fişek, mermi, çekirdek, kovan ve kapsüllerin alış bedeli üzerinden yüzde 2 oranında katılım payı alınacak. Bu pay, faturanın kesildiği ayı takip eden ayın sonuna kadar perakendeci tarafından Genel Müdürlük Döner Sermayeli İşletmesine bildirilerek ödenecek.
Neden Cezalar Artırıldı: Ekosisteme Karşı İşlenen Suçlar
Tabiatın tahrip edilmesini önlemek adına hapis ve para cezaları ciddi oranda ağırlaştırıldı. Milli park sınırları içinde yaban hayatına zarar verenlere, ekosistem değerlerini bozanlara, iskan yapanlara, alanı işgal edenlere, kaçak yapı kuranlara ve izinsiz otlatma ile avlanma yapanlara 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile 5 bin güne kadar adli para cezası yaptırımı uygulanacak.
Avcılık İhlallerinde Yeni Ceza Tarifesi
Yasa dışı avlanmanın önüne geçmek için idari para cezalarında rekor artışlara gidildi. Aynı suçların 5 yıl içerisinde tekrar edilmesi durumunda, belirlenen cezalar 3 katı olarak uygulanacak.
| İhlal Türü | Eski Ceza Tutarı | Yeni Ceza Tutarı |
|---|---|---|
| Merkez Av Komisyonunca yasaklanan avlaklarda avlanmak | 200 TL | 10.000 TL |
| Özel kanunlarla yasaklı sahalar, “yaban hayatı koruma/geliştirme sahası” ve “üretme istasyonu” alanlarında avlanmak | 350 TL | 15.000 TL |
| Zorunlu avcılık belgesini almadan avlanmak | – | 10.000 TL |
| Avlaklarda izinsiz ve avlanma izni olmadan avlanmak | – | 5.000 TL |
Not: Geleneksel avcılık faaliyetlerinin hangi bölgelerde yapılabileceği, kota ve süre kısıtlamaları, tür sınırlamaları ve denetim mekanizmaları da yine Genel Müdürlük tarafından kurala bağlanacak.
