Nisan Ayı Bütçe Dengesi Bozuldu: Açık Rekor Seviyeye Yaklaştı
Merkezi yönetim bütçesi, Nisan ayında 338,7 milyar lira açık verirken, bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre %93,9‘luk rekor bir artışa işaret etti. Bu durum, yılın ilk dört aylık döneminde toplam bütçe açığını 758,7 milyar liraya taşıdı.
Nisan ayındaki bütçe performansındaki belirgin bozulmaya rağmen, yılın ilk dört ayındaki toplam açık, geçen yılın aynı dönemine göre %14,3 oranında azaldı. Bu gelişmenin temel nedeni, yılın ilk üç ayında bütçe gelirlerinin giderlerden daha hızlı artış göstermesi olarak açıklandı.
Aylık bazda bütçe gelirlerindeki artış oranları şu şekilde gerçekleşti: Ocak ayında %55, Şubat ayında %87,1 ve Mart ayında %60 olarak kaydedilirken, Nisan ayında bu oran %23,9‘a geriledi. Benzer şekilde, bütçe giderlerindeki artış oranları da Ocak ayında %54,9, Şubat ayında %28,6 ve Mart ayında %42,1 iken, Nisan ayında %34,7 seviyesine ulaştı.
Özellikle vergi gelirlerindeki artış hızının Nisan ayında yavaşlaması dikkat çekiciydi. Vergi gelirleri artışı, Ocak ayında %49, Şubat ayında %91,8 ve Mart ayında %63,9 iken, Nisan ayında %28,5‘e düştü.
Vergi gelirleri içinde en dikkat çekici düşüşlerden biri, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirlerinde yaşandı. Nisan ayında ÖTV gelirleri %11,7 oranında azaldı. Bu durum, yılın ilk üç ayında sırasıyla %27,4, %21,1 ve %29 oranlarında artış gösteren ÖTV gelirlerinin, Nisan ayında belirgin bir düşüşe geçmesiyle öne çıktı.
Nisan ayında ÖTV gelirlerindeki bu düşüşün ana nedeni, uygulanan eşel mobil sistemi olarak belirtildi. Özellikle petrol ve doğal gaz ürünlerinden alınan ÖTV, geçen yılın aynı ayına kıyasla %81,2 oranında geriledi. Yılın ilk üç ayında toplam 130 milyar lira seviyesinde olan bu kalemdeki ÖTV geliri, Nisan ayında 6,8 milyar liraya kadar indi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın verilerine göre, Nisan ayında bütçe gelirleri 1 trilyon 186,2 milyar lira, giderleri ise 1 trilyon 524,9 milyar lira olarak gerçekleşti.
Böylece, Ocak-Nisan döneminde toplam bütçe giderleri 5 trilyon 950 milyar 322 milyon liraya ulaşırken, bütçe gelirleri 5 trilyon 191 milyar 546 milyon lira olarak kaydedildi.
Faiz dışı denge tarafında ise geçen yıl Nisan ayında 85 milyar 945 milyon lira fazla verilirken, bu yılın aynı ayında 81 milyar 95 milyon lira açık oluştu. Nisan ayında sermaye transferleri, sermaye giderleri ve mal/hizmet alımlarındaki artışlar da dikkatlerden kaçmadı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bütçe hedeflerinin hala erişilebilir olduğunu belirtti. Şimşek, eşel mobil uygulamasının yarattığı gelir kaybına rağmen vergi gelirlerinin geçen yıla kıyasla yaklaşık %56 arttığını ve %3,5‘lik bütçe açığı/GSYH oranının hala ulaşılabilir bir hedef olduğunu vurguladı.
Bakan Şimşek, ilk dört ayda bütçe gelirlerinin geçen yılın aynı dönemine göre %54,3 arttığını ve yıl sonu gelir hedefinin yaklaşık %31,9‘unun gerçekleştiğini ekledi.
Ayrıca, yeni vergi planlarının bulunmadığını ve yönetilen fiyatlarda sürpriz olmayacağını da ifade etti.
- Nisan ayında ÖTV gelirlerinde yaşanan %81,2‘lik düşüşün temel nedeni eşel mobil uygulaması.
- Faiz dışı dengenin Nisan ayında açık vermesi dikkat çekti.
- Hazine ve Maliye Bakanı, bütçe hedeflerinin hala erişilebilir olduğunu belirtti.
Finans Hattı Yorum:
Nisan ayı bütçe gerçekleşmeleri, özellikle merkezi yönetim bütçesindeki açık artışıyla dikkat çekiyor. Bu durum, yılın ilk çeyreğindeki olumlu performansa rağmen, Nisan ayında vergi gelirlerindeki yavaşlama ve ÖTV’deki düşüşün bütçe dengeleri üzerindeki baskısını ortaya koyuyor. Özellikle eşel mobil uygulamasının petrol ve doğal gaz ÖTV’leri üzerindeki etkisi, genel bütçe gelirlerini olumsuz etkileyerek Nisan ayındaki açığın ana nedenlerinden biri haline geldi. Bu durum, mali disiplinin korunması ve gelir artırıcı önlemlerin etkinliği konusunda soru işaretleri yaratabilir.
Yatırımcılar ve piyasa katılımcıları açısından, bütçe açığındaki bu ani artış kısa vadede bir miktar endişe yaratabilir. Ancak, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in hedeflere bağlılığı ve mali durumun kontrol altında olduğuna dair açıklamaları, bu endişeleri bir ölçüde dengelemeye çalışıyor. Genel piyasa duyarlılığı, bu tür haberlere karşı hassas olmakla birlikte, enflasyon ve faiz oranları gibi diğer makroekonomik faktörlerle birlikte değerlendirilecektir. Vergi gelirlerindeki düşüş trendinin devam edip etmeyeceği yakından izlenecektir.
Önümüzdeki dönemde yatırımcıların ve ekonomistlerin dikkat etmesi gereken temel unsurlar şunlardır: Nisan ayındaki eğilimin devam edip etmeyeceği, vergi gelirlerindeki ivmelenmenin sağlanıp sağlanamayacağı ve Hazine’nin borçlanma stratejisindeki olası değişimler. Ayrıca, hükümetin mali disiplini sürdürme konusundaki kararlılığı ve ek harcama kısıtlamalarına gidilip gidilmeyeceği de yakından takip edilecektir. Özellikle dışsal şoklara karşı bütçenin ne kadar dayanıklı olduğu, önümüzdeki aylarda piyasaların ana gündem maddelerinden biri olmaya devam edecektir.
