Uluslararası Para Fonu (IMF), 14 Nisan tarihinde kamuoyuyla paylaşacağı Dünya Ekonomik Görünüm Raporu’nun savunma harcamaları, küresel çatışmalar ve ekonomik toparlanma süreçlerine odaklanan bölümlerini yayımladı. Analizlerde, savaşların dünya genelinde üretim kapasitesini nasıl kalıcı bir şekilde tahrip ettiği ve makroekonomik dengeleri nasıl sarstığı detaylandırıldı.
Savaşların insanlık tarihinin uzun süreli bir parçası olduğu hatırlatılan raporda, mevcut aktif çatışmaların sayısının İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana kaydedilen en yüksek seviyelere ulaştığına dikkat çekildi. Silahlı mücadelelerin sadece insani bir yıkım yaratmakla kalmadığı, aynı zamanda çatışmanın yaşandığı bölgelerde derin ve geri döndürülmesi zor ekonomik kayıplara yol açtığı, diğer ülkeler üzerinde de yadsınamaz etkiler bıraktığı vurgulandı.
Ekonomik Kayıplar Krizleri Geride Bırakıyor
IMF uzmanları, çatışma kaynaklı üretim kayıplarının, büyük finansal krizler ya da şiddetli doğal afetlerin yarattığı tahribattan daha ağır sonuçlar doğurduğunu belirtti. Bu durumun; mali, parasal ve dış sektör dengelerinde keskin bozulmalara neden olarak ekonomide kalıcı izler bıraktığı ifade edildi. Raporda yer alan verilere göre, ortalama bir çatışma ekonomisinde savaşın başlangıcıyla birlikte üretimde sert bir düşüş yaşanıyor. Beş yıllık süreçte kümülatif kayıplar yaklaşık yüzde 7 seviyesine ulaşırken, üretimin normale dönmesi çatışmanın bitişinden on yıl sonra bile tam olarak gerçekleşemiyor.
Savaş sonrası dönemde ekonomik iyileşme süreçlerinin yavaş ve değişken bir seyir izlediği, bu toparlanmanın temel şartının ise barışın ne kadar sürdürülebilir olduğu kaydedildi. Barış dönemi korunduğunda üretimin yeniden artışa geçtiği ancak bu artışın savaş yıllarındaki kayıpları telafi etmekte genelde yetersiz kaldığı belirtildi. Özellikle çatışmaların tekrarlandığı istikrarsız bölgelerde, toparlanma çabalarının sıklıkla yarıda kaldığı aktarıldı.
Savunma Harcamalarında Hızlı Yükseliş Trendi
Raporda küresel savunma harcamalarındaki ivmelenmeye de özel bir parantez açıldı. Son 5 yıllık dönemde dünya genelindeki ülkelerin yaklaşık yarısı askeri bütçelerini artırırken, dünyanın en büyük savunma sanayii firmalarının silah satışları son 20 yıllık süreçte reel olarak iki katına çıktı. Jeopolitik gerilimlerin tırmanmasıyla bu eğilimin sürmesi beklenirken, özellikle yükselen piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde “savunma harcaması patlamalarının” daha sık yaşandığı vurgulandı.
| Gösterge Türü | Etki Oranı / Miktarı |
|---|---|
| 5 Yıllık Kümülatif Üretim Kaybı | %7 |
| Tipik “Patlama” Dönemi Savunma Gideri Artışı | GSYH’nin %2,7’si |
| 3 Yılda Kamu Borcu Artışı | 7 Puan |
| 3 Yılda Mali Açık Kötüleşmesi | GSYH’nin %2,6’sı |
İki buçuk yılı aşan tipik bir savunma harcaması “patlaması” döneminde, askeri giderlerin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payının yaklaşık 2,7 puan arttığı ve bu yükün yaklaşık üçte ikisinin artan bütçe açıklarıyla karşılandığı hatırlatıldı. Savunma birikimlerinin kısa vadede tüketim ve yatırımı canlandırarak ekonomik faaliyete hareketlilik getirebileceği, ancak bunun geçici enflasyon artışlarına ve ciddi orta vadeli mali zorluklara yol açtığı ifade edildi. Birikimin başlamasını takip eden üç yıl içinde bütçe açıklarının GSYH’nin 2,6 puanı kadar kötüleştiği ve kamu borç yükünün yaklaşık 7 puan yükseldiği bildirildi.
