27 Mart 2026 tarihi itibarıyla yansıyan son gelişmelere göre, İran’ın uluslararası nükleer taahhütlerinden geri adım atabileceği yönündeki sinyaller giderek güçleniyor. Tahran yönetimi, ülkenin nükleer tesislerinin güvenliğini sağlayamadığı gerekçesiyle Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan (NPT) çıkmayı ciddi bir alternatif olarak masaya yatırdı.
Kim, Ne Dedi: İbrahim Rızai’nin Gündem Yaratan Çıkışı
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü İbrahim Rızai, mevcut uluslararası antlaşmanın ülkesini nükleer güç sahibi devletlerin olası saldırılarına karşı korumakta yetersiz kaldığını vurguladı. Sosyal medya hesabı üzerinden konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Rızai, NPT’nin Tahran’a herhangi bir pratik kazanım sunmadığını savunarak süreci şu net sözlerle özetledi: “İran’ın NPT’ye üyeliğine devam etmesinin bir anlamı yok.”
Neden Çekilmek İsteniyor ve Nasıl Bir Sonuç Bekleniyor?
Küresel ölçekteki sözleşmelerin ihlal edildiğinin altını çizen Rızai, İran’ın nükleer altyapısının defalarca saldırıların hedefi olduğunu hatırlattı. Sözcü, olası bir ayrılık kararının uluslararası arenadaki yansımalarına da değinerek, “NPT’den çekilirsek muhtemelen Batı’nın muhalefeti ile karşılaşacağız” değerlendirmesinde bulundu.
Bu gerilimin tırmanmasında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi’nin İran’a yönelik olası askeri eylemler hakkındaki beyanatları da etkili oldu. Tarafların konuya dair tutumları şu şekilde şekillendi:
- İbrahim Rızai, Grossi’nin yaptığı son açıklamaları “kışkırtıcı ve tehlikeli” bularak eleştirdi ve İran’ın niyetinin kesinlikle bir atom bombası üretmek olmadığını yineledi.
- UAEA Başkanı Grossi ise daha önce konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, “Nükleer savaş olmadığı ve akıl almaz bir şekilde yıkıma yol açmadığı sürece hiçbir savaş İran’ın nükleer kapasitesini ortadan kaldıramaz. Umarız böyle bir durum olmaz.” ifadelerini kullanmıştı.
NPT Nedir ve Hangi Temeller Üzerine Kurulmuştur?
Soğuk Savaş yıllarında ivme kazanan silahlanma yarışına gem vurmak amacıyla hayata geçirilen NPT, günümüzde artan küresel nükleer silahlanma trendini durdurmakta zorlanmakla eleştiriliyor. Antlaşmanın tarihsel ve yapısal boyutları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Antlaşma Özellikleri | Detaylar ve Veriler |
|---|---|
| Yürürlüğe Giriş Tarihi | 5 Mart 1970 |
| Taraf Ülke Sayısı | 191 |
| Ana Hedefler | Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi, nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanımı ve nükleer silahsızlanma |
| Ayrıcalıklı Statüdeki Ülkeler (9. Madde) | Çin, Fransa, Rusya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri (1967’den önce nükleer silaha sahip olan ülkeler) |
| Taahhütlerin Dağılımı | Ayrıcalıklı 5 ülke, diğer devletlerin bu silahlara ulaşmasına yardım etmeyeceğine ve silahsızlanma için çalışacağına söz verirken; nükleer gücü olmayan diğer 186 ülke nükleer silah edinmemeyi kabul etmiştir. |
