Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), “Merkezin Güncesi” adlı blog platformunda yayımlanan yeni bir analizle, Mart 2026 döneminde başlatılan eşel mobil sisteminin enflasyon rakamları üzerindeki sonuçlarını paylaştı. Yapılan incelemeler, küresel piyasalardaki petrol fiyatı dalgalanmalarının yurt içindeki fiyatlara olan etkisinin, bu dengeleme mekanizması sayesinde kayda değer bir biçimde dizginlendiğini ortaya koydu.
Akaryakıt Fiyatlarının Enflasyon Sepetindeki Rolü
Analiz verilerine göre akaryakıt ürünleri, 2026 yılı itibarıyla tüketici fiyat endeksi sepetinde yüzde 3,21 oranında bir ağırlığa sahip. Ancak bu kalemdeki fiyat değişimlerinin etkisi sadece bu oranla sınırlı kalmıyor. Akaryakıt maliyetlerindeki yükseliş; ulaştırma ve gıda başta olmak üzere pek çok farklı sektörde girdi maliyetlerini artırarak enflasyonu dolaylı yollardan yukarı yönlü tetikliyor. Ayrıca, tüketiciler tarafından sık takip edilmesi nedeniyle akaryakıt fiyatları, genel fiyatlama alışkanlıkları ve enflasyon beklentileri üzerinde de belirleyici bir güç oluşturuyor.
Eşel Mobil Mekanizması Nasıl Çalışıyor?
Eşel mobil sistemi, küresel petrol fiyatlarındaki artışın nihai tüketiciye yansımasını vergi kalemleri aracılığıyla dengeleyen bir araç olarak tanımlanıyor. Bu sistem çerçevesinde, uluslararası piyasalarda petrol fiyatları yükseldiğinde Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) düşürülerek pompa fiyatlarındaki olası zamların önüne geçiliyor. Akaryakıt fiyatlarının oluşumunda yer alan; ürün bedeli, dağıtım marjı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) payı ve vergiler arasında, vergi bileşeni bu esnekliğe olanak tanıyor.
Petrol Fiyat Şoklarına Karşı Bir Kalkan
TCMB bünyesindeki ekonomistlerin gerçekleştirdiği hesaplamalara göre, dış şokların etkisi eşel mobil sayesinde hafifliyor. Normal koşullar altında Brent tipi petrolün fiyatında yaşanacak yüzde 10’luk bir artışın, 12 aylık bir zaman diliminde enflasyonu yaklaşık 1 puan artırması öngörülüyor. Ancak analiz, eşel mobil devredeyken bu etkinin çok daha düşük seviyelerde kaldığını gösteriyor.
| Değişken | Normal Şartlar (Eşel Mobil Yok) | Eşel Mobil Etkisi |
|---|---|---|
| Brent Petrol Fiyat Artışı | %10 | %10 |
| 12 Ay Sonunda Enflasyon Etkisi | Yaklaşık 1 Puan Artış | Önemli Ölçüde Sınırlı |
| Akaryakıtın Sepet Ağırlığı | %3,21 | %3,21 |
Dezenflasyon Sürecine Sağlanan Katkı
Analizde, dünya enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol edemediği bir alan olduğu vurgulanırken, eşel mobilin bu dışsal şokların enflasyona geçişkenliğini zayıflatan kritik bir enstrüman olduğu belirtildi. TCMB’ye göre bu uygulama, özellikle jeopolitik gerilimlerin tırmandığı dönemlerde fiyatlardaki oynaklığı azaltarak dezenflasyon sürecine destek sağlıyor.
Özetle eşel mobil; hem maliyet yönlü baskıları hafifletmesi hem de beklenti yönetimini kolaylaştırması yönüyle ekonomik istikrara katkıda bulunan bir denge unsuru olarak değerlendiriliyor.
